اردوغان و ترامپ در مسیر بازتعریف مناسبات امنیتی
اردوغان و ترامپ در مسیر بازتعریف مناسبات امنیتی
به گزارش آژانس خبری ایرانگیت، نشست اخیر رجب طیب اردوغان و دونالد ترامپ در کاخ سفید، نقطه عطفی در روابط آنکارا و واشنگتن رقم زد؛ نشستی که در آن، موضوعاتی چون فروش جنگندههای اف-۳۵، کاهش وابستگی انرژی ترکیه به روسیه و آینده همکاریهای دفاعی و هستهای میان دو کشور، در کانون گفتوگوها قرار گرفت و پیامدهای آن میتواند موازنه سیاست خارجی ترکیه را با چالشهای تازهای روبهرو سازد.
تحولات اخیر در روابط ترکیه و آمریکا در پرتو نشست اردوغان و ترامپ
در ماه گذشته، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، نشستی رسمی در کاخ سفید برگزار کردند. این دیدار با حضور وزرا و مقامات ارشد دو کشور همراه بود و محور گفتوگوها بر گسترش همکاری در حوزههای دفاع، انرژی و هوانوردی غیرنظامی متمرکز بود.
در جریان این نشست، ترامپ بر ضرورت کاهش وابستگی ترکیه به واردات انرژی از روسیه تأکید کرد.
همچنین در خصوص موضوع فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه، ترامپ اعلام کرد که توافق در این زمینه ممکن است، اما آن را مشروط به «همکاریهای متقابل» از سوی آنکارا دانست.
پرونده اف-۳۵ و سامانه اس-۴۰۰: چالشی امنیتی برای آنکارا
ترکیه پس از خرید سامانه دفاع هوایی اس-۴۰۰ از روسیه در سال ۲۰۱۹، از برنامه مشارکت در پروژه جنگنده اف-۳۵ کنار گذاشته شد و مشمول تحریمهای ایالات متحده در چارچوب قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها» (CAATSA) قرار گرفت.
مارک پیرینی، سفیر پیشین اتحادیه اروپا در ترکیه و از کارشناسان بنیاد کارنگی اروپا، در گفتوگو با بیبیسی ترکی اعلام کرد که ایالات متحده تلاش میکند از طریق وعدههای اقتصادی و تشویقهای دیپلماتیک، ترکیه را به خود نزدیکتر کند.
به باور وی، در صورت تحقق توافقهای مطرحشده، تداوم سیاست موازنه میان مسکو و واشنگتن برای آنکارا دشوارتر خواهد شد.
گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در اندیشکده آمریکایی موسسه خاورمیانه، معتقد است که ناتوانی در پیشبرد عملی پروندههای مرتبط با اف-۳۵ و اس-۴۰۰، نشانگر میزان وابستگی ترکیه به غرب، بهویژه در حوزه دفاعی است.
وی خاطرنشان کرد که خرید سامانه اس-۴۰۰، از سوی آنکارا بهعنوان گامی در جهت استقلال راهبردی معرفی شد، اما در عمل، این هدف بهطور کامل محقق نشده است.
به گفته تول، نبود جنگندههای نسل پنجم و تداوم استفاده از جنگندههای قدیمی اف-۱۶، یک خلأ راهبردی در حوزه امنیت ملی ترکیه ایجاد کرده و این وضعیت تا حدود سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد یافت.
تحریمها و توسعه صنایع دفاعی بومی
در کنار محدودیتهای ناشی از تحریمهای آمریکا، ترکیه طی سالهای اخیر تلاش کرده وابستگی خود به واردات تجهیزات نظامی را کاهش دهد.
برخی تحلیلگران بر این باورند که تحریمها عاملی برای تسریع در روند بومیسازی فناوریهای دفاعی، بهویژه در حوزه پهپادها بوده است.
با وجود پیشرفتهای اعلامشده، پروژههای مهمی مانند جنگنده بومی «قاآن» همچنان به همکاری با کشورهای غربی وابسته است.
پس از نشست واشنگتن، اظهارات هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، مبنی بر مخالفت کنگره آمریکا با صدور مجوز تأمین موتورهای جنگنده قاآن، پرسشهایی درباره آینده این پروژه مطرح کرده است.
انرژی؛ میدان رقابت میان واشنگتن و مسکو
درخواست ترامپ برای توقف خرید نفت از روسیه، بهعنوان نشانهای از تلاش واشنگتن برای مداخله در سیاست موازنه انرژی ترکیه ارزیابی شده است.
ترکیه بخش عمدهای از نیازهای انرژی خود را از طریق واردات تأمین میکند و روسیه اصلیترین شریک این کشور در حوزه نفت و گاز محسوب میشود.
مارک پیرینی به توافقنامههای اخیر میان شرکت بوتاش ترکیه و چند شرکت آمریکایی برای واردات گاز طبیعی مایع اشاره کرده و همچنین تفاهمنامهای در حوزه انرژی هستهای غیرنظامی را نشانهای از رقابت آمریکا با روسیه در زمینههای راهبردی میداند.
ترکیه در حال حاضر نخستین نیروگاه هستهای خود را با همکاری شرکت آککویو نوکلئر که عمدتاً با سرمایه روسیه اداره میشود، در استان مرسین احداث میکند. قرار است واحد اول این نیروگاه در سال ۲۰۲۵ به بهرهبرداری برسد.
با این حال، ترکیه اعلام کرده ممکن است برای احداث نیروگاه دوم با آمریکا و کره جنوبی همکاری کند.
تأثیرگذاری بر روابط آنکارا ـ مسکو
مهدان ساغلام، مدیر مرکز مطالعات انرژی و اقلیم در بنیاد سیاستهای اقتصادی ترکیه، درخواست ترامپ را «پیامی به پوتین» تعبیر کرده که بیانگر احتمال حذف روسیه از بازار انرژی ترکیه در صورت لزوم است.
گونول تول نیز هشدار داده که پافشاری آمریکا بر کاهش وابستگی انرژی ترکیه به روسیه، میتواند روابط آنکارا با مسکو را دستخوش تغییر کند.
وی گفت: «اگر ترامپ بر این خواسته پافشاری کند، ممکن است ترکیه ناچار به بازنگری در سیاستهای انرژی خود شود.»
در پاسخ به این تحولات، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، تأکید کرده است که ترکیه کشوری مستقل است و همکاری با روسیه در زمینه انرژی ادامه خواهد یافت، مادامی که برای آنکارا سودمند باشد.
اوغوزهان آکیینر، رئیس مرکز پژوهشهای راهبردی انرژی ترکیه نیز معتقد است که بخش زیادی از تعاملات انرژی میان دو کشور از مسیرهای غیررسمی صورت میگیرد و بعید است فشارهای سیاسی تأثیر محسوسی بر این روابط بگذارد، هرچند ممکن است ترکیه واردات خود را بهصورت محدود تعدیل کند.
چشمانداز چگونه است
تحولات اخیر در روابط ترکیه و ایالات متحده، از یک سو چشماندازهایی برای گسترش همکاریهای اقتصادی و امنیتی ایجاد کرده و از سوی دیگر، سیاست موازنه ترکیه میان شرق و غرب را با پیچیدگیهای تازهای مواجه ساخته است.
در شرایطی که آنکارا تلاش میکند استقلال راهبردی خود را در حوزههای دفاعی و انرژی تقویت کند، فشارهای فزاینده از سوی هر دو قدرت جهانی، تداوم این رویکرد را با چالشهایی همراه کرده است.
English
View this article in English
