فرش قرمز کاخ سفید برای احمد شرع

فرش قرمز کاخ سفید برای احمد شرع

فرش قرمز کاخ سفید برای احمد شرع

به گزارش آژانس خبری ایران گیت یازده ماه پس از سقوط حکومت پنجاه و سه ساله اسد و پرواز وی به مسکو، سوریه وارد مرحله‌ای جدید از بازسازی سیاسی و اجتماعی شده است. احمد الشرع، رهبر پیشین گروه جهادی هیئت تحریر الشام، اکنون به عنوان رئیس‌جمهور سوریه بر کشوری که پس از جنگ داخلی و بحران‌های متعدد در وضعیت اقتصادی و امنیتی شکننده‌ای قرار دارد، حکومت می‌کند و تلاش دارد با رویکردی عملگرا، بازسازی داخلی، بازگشت پناهندگان و تعامل دیپلماتیک با جهان غرب و همسایگان را پیش ببرد.

یازده ماه از پرواز بشار اسد، رهبر سابق و برکنار شده سوریه به مسکو و پایان دادن به پنجاه و سه سال حکومت سرکوبگرانه خانواده‌اش در سوریه می‌گذرد.

تقریباً شش هفته پس از آزادی سوریه از سلطه اسد، جناح‌هایی که او را سرنگون کرده بودند، احمد الشرع، رهبر یکی از این جناح‌ها، را به عنوان رئیس جمهور جدید کشور معرفی کردند.

الشرع، که پیش از این با نام ابومحمد الجولانی شناخته می‌شد، رهبری دولتی متشکل از مخالفان در استان ادلب را بر عهده داشت؛ منطقه‌ای که پیش‌تر خارج از کنترل اسد بود. دولت تحت رهبری او مبتنی بر تفاسیر اسلام‌گرایانه از قانون و مفاهیم نظم بود و از هر نظر رویکردی سرکوبگرانه داشت.

با این حال، از زمان به قدرت رسیدن، رهبر سابق هیئت تحریر الشام (HTS) — گروهی جهادی با سابقه وابستگی به القاعده — شیوه‌ای سنجیده‌تر و عملگرایانه‌تر در مدیریت حکومت اتخاذ کرده است.

در مقابل، تقریباً تمام دیپلمات‌های غربی که با الشرع دیدار داشته‌اند، او را به عنوان یک «عملگرا» معرفی کرده‌اند.

این رویکرد عملگرایانه باعث شد تا رهبر جدید سوریه در ۱۰ نوامبر به کاخ سفید سفر کند؛ سفری که نخستین حضور یک رئیس جمهور سوریه در آمریکا محسوب می‌شود.

اگرچه هنوز مشخص نیست الشرع چگونه می‌خواهد بر کشوری فقیر، ورشکسته و از نظر سیاسی تقسیم‌شده حکومت کند، اما روشن است که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اعتقاد دارد حضور الشرع در کاخ سفید می‌تواند زمینه آزادسازی کمک‌های بازسازی بسیار ضروری و قرار دادن سوریه در مسیر مثبت را فراهم کند.

تشکیل سوریه‌ای جدید

از زمان به قدرت رسیدن الشرع، وی بارها تأکید کرده است که کشور جدید متعلق به «همه سوری‌ها» است. او قانون اساسی موقت را منتشر کرد که برابری، آزادی بیان و روند قانونی را همراه با دیگر اصول بنیادین دموکراسی‌ها تضمین می‌کند.

دولت جدید همچنین در ماه اکتبر انتخاباتی برای یک مجلس قانونگذاری ۲۱۰ کرسی برگزار کرد؛ ۷۰ کرسی برای انتصاب مستقیم رئیس جمهور محفوظ بود و بقیه از طریق کمیته‌های فرعی انتخاباتی و به صورت غیرمستقیم تعیین شدند.

الشرع در توضیح دلیل برگزاری انتخابات غیرمستقیم گفت با توجه به ویرانی‌های گسترده زیرساخت‌های کشور پس از جنگ داخلی، اجرای انتخابات مستقیم دشوار بوده است. با این حال، بخش‌های بزرگی از شمال، شرق و جنوب سوریه همچنان خارج از کنترل دولت مرکزی باقی مانده‌اند.

در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۴ سپتامبر، الشرع پایان رژیم اسد و ظهور دولت جدید خود را به عنوان پیروزی تمدن و ارزش‌ها توصیف کرد و وعده داد عدالت انتقالی و همزیستی مسالمت‌آمیز در کشور برقرار شود.

در یازده ماه گذشته، الشرع و وزیر امور خارجه برجسته او، اسعد الشیبانی، در پیام‌های خود به‌طور مداوم تأکید کرده‌اند که سوریه متعلق به همه شهروندان بدون توجه به فرقه یا قومیت است، این کشور تهدیدی برای هیچ کس محسوب نمی‌شود و اولویت دولت بازسازی کشور است.

در تمامی اظهارات عمومی، الشرع چهره‌ای عملگرا و دولتمردانه از خود نشان داده است. حضور او در برنامه «۶۰ دقیقه» در اکتبر ۲۰۲۵ نیز مؤید این موضوع بود؛ او با قاطعیت به چشم‌انداز سوریه به عنوان بازیگری مسئول و سازنده در خاورمیانه متعهد به نظر می‌رسید و تأکید کرد که دولت جدید با احترام و عزت با شهروندان خود برخورد خواهد کرد.

شواهد نشان می‌دهد این پیام تنها برای مخاطب غربی نیست. به عنوان نمونه، وزیر امور خارجه سوریه در ۱۰ اکتبر سفری ۷۰ مایلی از دمشق به بیروت انجام داد و با همتای لبنانی خود دیدار کرد؛ اقدامی مهم در جهت بازسازی روابط پس از سال‌ها بی‌اعتمادی، اشغال و خشونت.

شرع همچنین با وجود عملیات نظامی منظم اسرائیل در سوریه و منطقه حائل جنوب، متعهد به ادامه مذاکرات امنیتی با تل‌آویو است.

رهبران سوریه همچنین از پناهندگان خواسته‌اند به کشور بازگردند. تاکنون حدود یک میلیون نفر به خانه‌های خود بازگشته‌اند و به این ترتیب فشار بر کشورهایی مانند اردن، لبنان و ترکیه که میزبان نزدیک به چهار میلیون پناهنده هستند، کاهش یافته است.

این بازگشت‌ها با قانون اساسی انتقالی که الشرع در مارس ۲۰۲۵ تصویب کرد، همخوانی دارد، اگرچه بسیاری از بازگشت‌کنندگان هنوز به نهادهای اولیه کشور بازسازی‌شده علاقه‌ای نشان نداده‌اند و هدف اصلی آن‌ها بهبود شرایط زندگی، دسترسی به آموزش، مراقبت‌های پزشکی و خدمات اجتماعی است.

یک کشور بی‌ثبات و تقسیم‌شده

با وجود تمام پیشرفت‌ها، سوریه همچنان کشوری بی‌ثبات و تقسیم‌شده است. تنها بخشی از کشور تحت کنترل الشرع قرار دارد، شامل دمشق و اطراف آن، ادلب، حمص، حلب و بیشتر مناطق غربی. در سایر مناطق، درگیری مسلحانه، تروریسم و جرایم خشونت‌آمیز همچنان واقعیت زندگی روزمره است.

در شمال شرقی، داعش با حملات ضربتی و عملیات علیه کردها فعال شده است، اگرچه کنترل سرزمینی ندارد. در منطقه ساحلی، شبه‌نظامیان وابسته به دولت در مارس گذشته علیه جمعیت علوی‌ها خشونت به خرج دادند و هرچند این منطقه ظاهراً تحت کنترل دولت است، همچنان بی‌ثبات باقی مانده است.

در جنوب، اسرائیل یک منطقه حائل ایجاد کرده که فراتر از خط آتش‌بس ۱۹۷۴ در فاصله ۲۵ مایلی دمشق امتداد دارد. این منطقه شاهد خشونت‌های بین‌قومی و تنش‌های محلی بوده است.

تابستان گذشته درگیری‌ها میان قبایل بادیه‌نشین و دروزی‌ها در اطراف سویدا موجب مداخله نیروهای دولتی شد و در ادامه اسرائیل حملاتی از جمله حمله هوایی به وزارت دفاع سوریه انجام داد. سویدا، تحت حمایت منطقه حائل اسرائیل، به کانون تحریکات ضد شریعت تبدیل شده است.

مسأله کردها و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) نیز حیاتی است. پس از سقوط اسد، مذاکراتی درباره ادغام SDF در نیروهای امنیتی و تعیین جایگاه کردها در سوریه جدید انجام شد، اما مقامات سوریه علاقه‌ای به سیستم فدرال با خودمختاری کردها نشان نداده‌اند.

رهبران کرد همچنان نسبت به نظم جدید در دمشق محتاط هستند و نگران‌اند که پیشینه جهادی رهبران جدید، جهان‌بینی خود را بر جامعه کرد تحمیل کند. تا اوایل نوامبر، هیچ پیشرفت مشخصی در این مذاکرات حاصل نشده است.

تأثیر شرع

حضور الشرع در برنامه «۶۰ دقیقه» با شلوار جین تیره، ژاکت ورزشی و کفش کتانی، نشان داد که دوران جهادی او به‌طور کامل پشت سر گذاشته شده است.

پس از سقوط اسد، تحلیلگران تأکید کردند که الشرع از دولت اسلامی و رهبر آن، ابوبکر البغدادی، فاصله گرفته است؛ اما هنوز مشخص نیست این جدایی ناشی از تحول عقیدتی بوده یا صرفاً نتیجه سیاست قدرت در میان رهبران جهادی است.

با وجود سوابقش در ادلب، پیام‌های الشرع از زمان به قدرت رسیدن نشان می‌دهد که او ممکن است نخستین جهادی باشد که به یک دولتمرد تبدیل شده است.

دیپلمات‌های اروپایی و آمریکایی عمدتاً او را «عملگرا» می‌دانند. ترامپ نیز در دیدار با الشرع در ریاض در ماه مه، او را مردی جوان، جذاب و سرسخت با «گذشته‌ای قوی» توصیف کرده است؛ گذشته‌ای که باعث تردید برخی اعضای کنگره شده است.

سابقه جهادی الشرع بزرگترین مانع برای مهم‌ترین چالش دمشق است: لغو قانون «قیصر» ۲۰۱۹ که فروش یا انتقال کالاها و تجهیزات بازسازی سوریه را محدود می‌کند.

با وجود اینکه دولت جدید سوریه معیارهای لغو این قانون را برآورده کرده، تحریم‌ها همچنان پابرجا هستند و معافیت محدود صادر شده تا ژانویه ۲۰۲۶ اعتبار دارد. این محدودیت‌ها مانع جذب سرمایه‌گذاری و کمک‌های مالی ضروری برای بازسازی کشور شده و طبق گزارش بانک جهانی، هزینه بازسازی بین ۲۰۰ تا ۳۴۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

سفر الشرع به واشنگتن در همین راستا اهمیت حیاتی دارد. او باید تعهد سوریه به مشارکت در ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا و مذاکرات امنیتی با اسرائیل را اعلام کند. این اقدامات می‌تواند اعضای شکاک کنگره را قانع کند که سوریه بازیگری سازنده در خاورمیانه است.

رهبران سوریه در رقابت با زمان هستند؛ آن‌ها نیاز دارند بودجه بازسازی را آزاد کنند و کمک‌های مالی مورد انتظار برای تحقق چشم‌انداز سیاسی جدید سوریه را تأمین کنند.

با توجه به نیازهای عظیم کشور و تحقق معیارهای لغو قانون قیصر، لغو کامل تحریم‌ها در حال حاضر بهترین راه برای حمایت از بازسازی سوریه و تثبیت مسیر سیاسی آن است.