حماس در دو راهی سقوط یا بقا

حماس در دو راهی سقوط یا بقا

حماس در دو راهی سقوط یا بقا

به گزارش آژانس خبری ایران‌گیت، در حالی که دو سال از درگیری‌های خونین در نوار غزه می‌گذرد و بخش بزرگی از این منطقه همچنان درگیر بحران انسانی و خلأ قدرت است، آینده حماس ــ گروهی که نزدیک به دو دهه کنترل غزه را در دست داشت ــ در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

هم‌زمان با اجرای آتش‌بس و طرح‌های صلح بین‌المللی، نشانه‌هایی از تلاش این گروه برای حفظ نفوذ سیاسی و نظامی خود مشاهده می‌شود؛ موضوعی که پرسش‌هایی تازه درباره سرنوشت ساختار قدرت در غزه و امکان شکل‌گیری ترتیبات امنیتی جدید در این منطقه برانگیخته است.

تحولات اخیر در نوار غزه و وضعیت حماس

پس از نزدیک به دو دهه حاکمیت حماس بر نوار غزه و چندین دور درگیری با اسرائیل، پرسش‌هایی درباره آینده این گروه و امکان کنار گذاشتن سلاح از سوی آن مطرح شده است.

با وجود گزارش‌ها و تصاویر منتشرشده از غزه پس از اجرای آتش‌بس در ۱۰ اکتبر، نشانه‌هایی از تلاش حماس برای تثبیت مجدد نفوذ خود مشاهده می‌شود.

به گزارش منابع محلی و امدادگران، در هفته‌های اخیر افراد مسلح منتسب به این گروه بار دیگر در برخی مناطق غزه حضور یافته‌اند. برخی از ساکنان گفته‌اند که برخوردهای خشونت‌آمیزی با مخالفان صورت گرفته است.

طبق اظهارات یکی از امدادگران، شماری از هدف‌های این حملات، افرادی بودند که در انحراف مسیر کمک‌های بشردوستانه یا غارت اقلام امدادی نقش داشتند. سازمان ملل متحد نیز برخی باندهای تبهکار را به سرقت کمک‌ها متهم کرده است.

در سطح بین‌المللی، هنوز جزئیات بیشتری از مفاد طرح صلح ۲۰ ماده‌ای پیشنهادی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، منتشر نشده است.

این طرح reportedly شامل پیشنهادهایی درباره خلع سلاح حماس، اعطای عفو، خروج نیروهای این گروه از غزه و انتقال قدرت به نیرویی بین‌المللی برای حفظ ثبات است.

ترامپ در ابتدا موضعی مبهم نسبت به درگیری‌ها داشت، اما چند روز بعد در بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که در صورت تداوم خشونت‌ها از سوی حماس، ایالات متحده اقدام نظامی را منتفی نخواهد دانست.

در غزه، دیدگاه‌ها درباره احتمال کناره‌گیری حماس از قدرت متفاوت است. برخی از امدادگران و فعالان مدنی می‌گویند فروپاشی نظم عمومی در دو سال گذشته باعث شده بخشی از جامعه همچنان به وجود یک نیروی متمرکز برای کنترل اوضاع باور داشته باشد.

در مقابل، برخی از وکلا و منتقدان محلی نسبت به نیت واقعی این گروه برای واگذاری قدرت ابراز تردید کرده‌اند.

یکی از مشاوران پیشین حماس گفته است که حضور نیروهای بین‌المللی از کشورهایی مانند ترکیه و مصر ممکن است طی ماه‌های آینده اجرایی شود.

به گفته او، این مرحله می‌تواند زمینه خلع سلاح و واگذاری قدرت را فراهم کند. اما برخی دیگر از ساکنان غزه معتقدند این روند به آسانی تحقق نخواهد یافت.

کارشناسان امنیتی اسرائیل نیز بر این باورند که با وجود تضعیف قابل توجه حماس، این گروه همچنان بازیگر اصلی در غزه است و جایگزینی برای آن در کوتاه‌مدت وجود ندارد. آنان می‌گویند اتکا به گروه‌های مسلح پراکنده یا باندهای محلی نمی‌تواند ثبات بلندمدت ایجاد کند.

در طرح آتش‌بس پیشنهادی آمریکا، پیش‌بینی شده است که دولت موقت انتقالی متشکل از شخصیت‌های غیرسیاسی فلسطینی اداره غزه را برعهده بگیرد. با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند قانع کردن نیروهای مسلح حماس برای زمین گذاشتن سلاح، یکی از دشوارترین چالش‌ها خواهد بود.

حماس در دهه ۱۹۸۰ از بطن جریان اخوان‌المسلمین در مصر شکل گرفت و پس از پیروزی در انتخابات سال ۲۰۰۶ کنترل نوار غزه را در دست گرفت. از آن زمان تاکنون، غزه شاهد چندین درگیری گسترده با اسرائیل بوده است.

طبق گفته منابع امنیتی پیشین اسرائیل، سیاست تل‌آویو در سال‌های گذشته عمدتاً بر «مدیریت درگیری» متمرکز بوده و گاه شامل حمایت غیرمستقیم از تداوم حاکمیت حماس در غزه برای جلوگیری از وحدت سیاسی میان گروه‌های فلسطینی بوده است.

از سوی دیگر، گزارش‌ها نشان می‌دهد حماس طی سال‌ها شبکه‌ای پیچیده از تونل‌های زیرزمینی ایجاد کرده بود که در عملیات نظامی و پنهان‌سازی تسلیحات به‌کار گرفته می‌شد. برآوردها حاکی از آن است که تنها بخشی از این شبکه در جریان حملات ارتش اسرائیل تخریب شده است و احتمال بازسازی آن وجود دارد.

در پی ترور رهبران ارشد حماس در سال ۲۰۲۴ از جمله اسماعیل هنیه در تهران و یحیی سنوار در رفح، ساختار فرماندهی این گروه دچار تزلزل شده است. با وجود این، گزارش‌ها از ادامه فعالیت شاخه‌های نظامی و تلاش برای جذب نیروهای جدید حکایت دارد.

برخی از چهره‌های پیشین حماس از تمایل این گروه برای بازنگری در رویکرد خود سخن گفته‌اند و احتمال داده‌اند که در آینده حماس با نام یا ساختاری جدید وارد عرصه سیاسی شود.

با این حال، کارشناسان امنیتی تردید دارند که این گروه به طور کامل از صحنه سیاسی و نظامی غزه کنار برود.

در مجموع، با وجود تضعیف شدید حماس در نتیجه جنگ‌های اخیر و ترور رهبرانش، این گروه همچنان یکی از عوامل تعیین‌کننده در معادلات غزه محسوب می‌شود. تحلیلگران می‌گویند بدون ارائه چشم‌انداز سیاسی پایدار برای مردم فلسطینی، احتمال بروز درگیری‌های جدید در سال‌های آینده همچنان بالا است.