پایان سیاست انتظار؛ تهران برای شکستن محاصره دست به کار میشود
دستور رهبر جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح را باید فراتر از یک موضعگیری سیاسی یا نظامی مقطعی ارزیابی کرد. این دستور حامل یک پیام راهبردی روشن است: جمهوری اسلامی ایران دیگر نمیخواهد در موقعیتی باقی بماند که طرف مقابل با حفظ فشار نظامی، اعمال محدودیتهای اقتصادی، تهدید مستمر و ایجاد فضای نااطمینانی، ابتکار عمل را در اختیار داشته باشد و تهران ناگزیر به واکنشهای محدود و تدافعی شود.
به نظر میرسد در چارچوب این سیاست، تصمیم راهبردی تهران بر شکستن معادله محاصره و خروج از وضعیت فرسایشی کنونی استوار شده است؛ معادلهای که در آن، نه جنگ به معنای واقعی جریان دارد و نه صلحی پایدار شکل گرفته است، بلکه نوعی تعلیق دائمی میان تهدید و مذاکره حاکم است. چنین وضعیتی بهتدریج هزینههای اقتصادی، سیاسی و امنیتی خود را بر کشور تحمیل میکند و در عین حال، به طرف مقابل امکان میدهد بدون پرداخت هزینه یک درگیری مستقیم، فشار بر ایران را استمرار بخشد.
نکته مهم آن است که شکستن محاصره لزوماً به معنای آغاز جنگ نیست؛ بلکه به معنای تغییر رویکرد از انفعال و انتظار به کنشگری و بازتعریف قواعد بازی است. تهران ظاهراً به این جمعبندی رسیده است که تداوم دیپلماسی، بدون برخورداری از اهرمهای بازدارنده و بدون تغییر محاسبات طرف مقابل، نمیتواند بهتنهایی وضعیت موجود را دگرگون کند. بنابراین، مسیر ایجابی، یعنی دیپلماسی و مذاکره، همچنان میتواند در دستور کار باشد، اما دیگر تنها گزینه روی میز نخواهد بود.
در کنار این مسیر، وجه سلبی سیاست جدید، یعنی استفاده از ظرفیتهای نظامی و امنیتی برای مقابله با فشارها و تهدیدها نیز اهمیت پیدا میکند. این تغییر رویکرد به معنای آن است که تهران میخواهد هزینه تداوم محاصره و تهدید را برای طرف مقابل افزایش دهد و نشان دهد که استمرار فشار، الزاماً به معنای حفظ ابتکار عمل در دست طرف مقابل نخواهد بود.
البته عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح، مستلزم محاسبه دقیق هزینهها و پیامدهای هر اقدام است. هرگونه کنش نظامی میتواند با واکنشهای متقابل همراه شود و دامنه تنش را گسترش دهد. از همین رو، میان نمایش قدرت، بازدارندگی و ورود به یک رویارویی گسترده باید تمایز قائل شد.
آنچه از این دستور و جهتگیری سیاسی ـ امنیتی میتوان برداشت کرد، پایان دادن به سیاست انتظار و تلاش برای تغییر شرایط موجود است. جمهوری اسلامی ایران ظاهراً تصمیم گرفته است بهجای نظارهگری در برابر محاصره و تهدید، برای شکستن این وضعیت ابتکار عمل را به دست بگیرد. پیام تهران این است: نمیتوان انتظار داشت ایران برای همیشه در شرایط تعلیق، فشار و نااطمینانی باقی بماند؛ اگر قرار است وضعیت نه جنگ و نه صلح پایان یابد، این پایان الزاماً نباید مطابق محاسبات و خواست طرف مقابل رقم بخورد.
English
View this article in English




