دیپلماسی در برزخ؛ نه مذاکره، نه تقابل

دیپلماسی در برزخ؛ نه مذاکره، نه تقابل

دیپلماسی در برزخ؛ نه مذاکره، نه تقابل

به گزارش آژانس خبری ایران گیت؛ در حالی که ماه‌ها سکوت نسبی بر روابط تهران و واشنگتن حاکم بود، سفر اخیر معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران به مسقط و افزایش تماس‌های دیپلماتیک با قاهره بار دیگر گمانه‌زنی‌ها درباره تلاش‌های تازه برای فعال‌سازی کانال‌های میانجی‌گرانه را تقویت کرده است؛ تحرکاتی که به‌زعم ناظران، از بازگشت تدریجی دیپلماسی به صحنه سیاست خارجی ایران حکایت دارد، هرچند در کنار آن، واشنگتن همزمان سیاست فشار اقتصادی خود را با شدت بیشتری دنبال می‌کند.

نشانه‌هایی از تحرک دیپلماتیک در روابط ایران، عمان و ایالات متحده

در حالی که فضای سیاست خارجی ایران طی ماه‌های اخیر با ثبات نسبی و کاهش تحرکات آشکار همراه بوده است، انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال ازسرگیری گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن، بار دیگر توجه ناظران سیاسی را جلب کرده است.

این گمانه‌زنی‌ها هم‌زمان با سفر مقام بلندپایه عمانی به تهران و دیدار مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران، در مسقط مطرح شده است.

در مقابل، برخی منابع رسمی از جمله خبرگزاری تسنیم، هرگونه ارسال پیام رسمی از سوی آمریکا به ایران را رد کرده‌اند.

وزارت خارجه عمان در بیانیه‌ای اعلام کرد که بدر البوسعیدی، وزیر خارجه این کشور، میزبان مجید تخت‌روانچی بوده و دو طرف در چارچوب یازدهمین دور رایزنی‌های سیاسی ایران و عمان، درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی گفت‌وگو کرده‌اند.

در این بیانیه بر تداوم هماهنگی‌های منظم میان تهران و مسقط و حمایت از ابتکارهای مبتنی بر گفت‌وگو و صلح تأکید شده است. ناظران این دیدار را در ادامه نقش سنتی عمان در تسهیل ارتباطات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده ارزیابی می‌کنند.

پایگاه خبری «بغداد الیوم» در گزارشی مدعی شده بود که ایالات متحده از طریق عمان پیامی رسمی برای ازسرگیری گفت‌وگوها ارسال کرده است؛ ادعایی که از سوی منابع رسمی ایرانی تأیید نشده است. خبرگزاری تسنیم به نقل از یک منبع آگاه این موضوع را تکذیب و آن را نادرست توصیف کرد.

مجید تخت‌روانچی پس از بازگشت از عمان، این سفر را «کوتاه اما ثمربخش» توصیف کرد و گفت که روابط دو کشور بر پایه اعتماد متقابل و مشورت‌های منظم استوار است. وی افزود که پرونده هسته‌ای نیز از محورهای گفت‌وگو بوده و مواضع ایران با شفافیت مطرح شده است.

بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز در بیانیه‌ای پس از دیدار با تخت‌روانچی اعلام کرد که دو طرف درباره توسعه همکاری‌های دوجانبه و اهمیت حل اختلافات از طریق گفت‌وگو تبادل نظر کرده‌اند.

عمان در گذشته نیز در روند مذاکرات منتهی به توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نقشی میانجی‌گرانه ایفا کرده بود و اکنون به نظر می‌رسد تلاش دارد بار دیگر این نقش را احیا کند.

نقش هم‌زمان عمان و مصر در تحرکات دیپلماتیک

در کنار تحرکات عمان، نشانه‌هایی از افزایش تماس‌های دیپلماتیک میان ایران و مصر نیز دیده می‌شود.

وزارت خارجه مصر اعلام کرد که بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه این کشور، با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گفت‌وگوهایی تلفنی داشته است.

محور این تماس‌ها، بررسی پرونده هسته‌ای ایران و حمایت از تلاش‌های مسالمت‌آمیز برای حفظ ثبات منطقه عنوان شده است.

تشدید فشارهای اقتصادی از سوی واشنگتن

هم‌زمان با این تحرکات، خبرگزاری رویترز گزارش داد که ایالات متحده مأموریت جدیدی را برای تشدید فشارهای اقتصادی علیه ایران آغاز کرده است.

جان هرلی، معاون وزیر خزانه‌داری آمریکا در امور تروریسم و اطلاعات مالی، در سفر خود به خاورمیانه قرار است با مقام‌های چند کشور از جمله امارات، ترکیه، لبنان و اسرائیل درباره مقابله با دور زدن تحریم‌ها گفت‌وگو کند.

واشنگتن هدف این اقدامات را «هماهنگی بیشتر در مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده در منطقه» عنوان کرده است.

به گفته منابع آمریکایی، این اقدامات در چارچوب سیاست «فشار حداکثری» دنبال می‌شود؛ سیاستی که با هدف محدودسازی منابع مالی ایران طراحی شده است.

در مقابل، تهران بارها تأکید کرده که برنامه هسته‌ای‌اش ماهیتی صلح‌آمیز دارد و این فشارها را غیرقانونی می‌داند.

مواضع اخیر تهران

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگویی با شبکه الجزیره با اشاره به آمادگی کشور برای مقابله با هرگونه تهدید، تأکید کرد که ایران همچنان آماده گفت‌وگو در چارچوبی عادلانه و بدون پیش‌شرط‌های یک‌جانبه است.

او همچنین هرگونه مذاکره درباره توان موشکی ایران را منتفی دانست و گفت که موضوعات دفاعی در دایره گفت‌وگوهای سیاسی قرار ندارد.

عراقچی ضمن اشاره به احتمال انجام مذاکرات غیرمستقیم با واشنگتن، اظهار داشت که ایران از تعامل سازنده در صورت وجود شرایط متوازن استقبال می‌کند. وی فعال شدن مکانیزم ماشه از سوی اروپا را نیز اقدامی «فاقد مبنای حقوقی» دانست.

ارزیابی تحولات و چشم‌انداز پیش‌رو

کارشناسان روابط بین‌الملل معتقدند که تحرکات اخیر در مسقط و قاهره می‌تواند نشانه‌ای از آغاز مرحله‌ای تازه در تعاملات منطقه‌ای ایران باشد، هرچند هنوز شواهدی از تغییر سیاست رسمی تهران یا واشنگتن مشاهده نمی‌شود.

به باور برخی تحلیلگران، هم‌زمانی میان ابتکارهای میانجی‌گرانه و تشدید فشارهای اقتصادی از سوی آمریکا، بیانگر راهبردی دووجهی در قبال ایران است؛ حفظ مسیر گفت‌وگو در کنار اعمال فشار.

در مجموع، با وجود فضای مبهم پیرامون ازسرگیری گفت‌وگوها، تداوم نقش میانجی عمان و تلاش‌های مصر برای کاهش تنش، نشانه‌هایی از تحرک مجدد در دیپلماسی منطقه‌ای را منعکس می‌کند.

اینکه این روند به گفت‌وگوهای مؤثر منتهی شود یا در سطح تماس‌های مقدماتی باقی بماند، بستگی به اراده سیاسی و انعطاف طرف‌های درگیر در ماه‌های آینده خواهد داشت.