ترامپ: بگرام را می‌خواهیم! طالبان: حتی یک وجب نه

ترامپ: بگرام را می‌خواهیم! طالبان: حتی یک وجب نه

ترامپ: بگرام را می‌خواهیم! طالبان: حتی یک وجب نه

به گزارش آژانس خبری ایران‌گیت، در حالی‌که کمتر از دو سال از خروج شتاب‌زده نیروهای آمریکایی از افغانستان می‌گذرد، پایگاه هوایی بگرام—نماد اصلی حضور نظامی ایالات متحده در منطقه—بار دیگر به کانون منازعه‌ای تازه میان قدرت‌های جهانی تبدیل شده است.

بازگشت این پایگاه به صدر اخبار، با اظهارات جنجالی دونالد ترامپ درباره لزوم بازپس‌گیری بگرام آغاز شد؛ اظهاراتی که نه‌تنها واکنش قاطع طالبان را برانگیخت، بلکه بُعد ژئوپلیتیکی مسئله را با ورود چین به معادله، وارد مرحله‌ای حساس و پیچیده کرده است.

این تحولات در حالی رقم می‌خورد که منطقه همچنان در تعلیق میان تهدیدهای امنیتی، رقابت قدرت‌های بزرگ و آرزوی دیرین مردم افغانستان برای ثبات و خودمختاری گرفتار مانده است.

بازگشت به بگرام؛ نبردی خاموش بر سر یک پایگاه راهبردی

در روزهای گذشته، پایگاه هوایی بگرام بار دیگر به محور اصلی تنش‌های بین‌المللی بازگشته است؛ پایگاهی که روزگاری بزرگ‌ترین مرکز نظامی آمریکا در افغانستان بود و اکنون به‌عنوان نقطه‌ای حساس در معادلات ژئوپلیتیک منطقه مطرح شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، طی دو اظهارنظر پیاپی خواستار بازپس‌گیری این پایگاه شده و هشدار داده است که در صورت امتناع طالبان، “اتفاقات بدی” در راه خواهد بود. این سخنان نشان از احیای یک سیاست تهاجمی در قبال افغانستان دارد.

مقاومت طالبان و پایگاه بگرام به‌عنوان نماد استقلال

در واکنش به این تهدیدات، طالبان با اتخاذ موضعی صریح و قاطع پاسخ داده است. رئیس ستاد کل وزارت دفاع امارت اسلامی افغانستان اعلام کرده که هیچ‌گونه توافقی بر سر واگذاری حتی «یک وجب خاک افغانستان» صورت نخواهد گرفت و بگرام، به‌عنوان نماد حاکمیت ملی، خط قرمزی برای دولت جدید افغانستان است.

طالبان در بیانیه رسمی خود نیز به توافقنامه دوحه استناد کرده و یادآور شده که واشنگتن متعهد شده بود از توسل به زور و دخالت در امور داخلی افغانستان پرهیز کند.

این مواضع نشان می‌دهد که حتی در صورت ارائه مشوق‌های اقتصادی یا سیاسی، طالبان در شرایط فعلی آمادگی بازگشت حضور نظامی ایالات متحده را ندارد؛ تجربه تلخ دو دهه اشغال و جنگ، هنوز در حافظه تاریخی این گروه و بخش زیادی از مردم افغانستان زنده است.

چین وارد می‌شود: بُعد ژئوپلیتیک ماجرا

در این فضای تنش‌آلود، چین نیز به‌سرعت وارد میدان شد.

وزارت خارجه این کشور اعلام کرده که هرگونه تلاش برای بازگشت نظامی آمریکا به افغانستان با خواست مردم این کشور در تضاد است و هشدار داد که افزایش تنش در منطقه می‌تواند ثبات شکننده افغانستان را از میان ببرد.

موضع‌گیری پکن از منظر ژئوپلیتیکی قابل تحلیل است. پایگاه هوایی بگرام، به فاصله‌ای نه‌چندان دور از مناطق حساس نظامی چین واقع شده و بازگشت واشنگتن به این پایگاه می‌تواند تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی چین تلقی شود.

ترامپ نیز در اظهارات اخیرش، نزدیکی بگرام به مناطق استراتژیک چین را یکی از دلایل اصلی بازپس‌گیری آن عنوان کرده است.

بگرام؛ تنها یک پایگاه نیست

از نگاه ناظران امنیتی، تلاش مجدد آمریکا برای بازگشت به بگرام تنها یک اقدام تاکتیکی نیست؛ بلکه بخشی از یک راهبرد کلان برای مهار نفوذ فزاینده چین در آسیای میانه و خاورمیانه است.

بگرام از موقعیتی ممتاز برای نظارت بر چهار قدرت هسته‌ای جهان—چین، روسیه، هند و پاکستان—برخوردار است. علاوه بر آن، نزدیکی این پایگاه به مرزهای شرقی ایران نیز امکان تقویت کنترل اطلاعاتی آمریکا را فراهم می‌کند.

پس از خروج نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، پکن با اتکا به طرح «کمربند و جاده» نفوذ اقتصادی خود را در افغانستان گسترش داد. واشنگتن اکنون به‌دنبال بازیابی توازن از دست‌رفته در منطقه است.

به‌ویژه آنکه آمریکا هم‌اکنون با در اختیار داشتن ابزارهای کنترل دریایی بر تنگه مالاکا و اقیانوس هند، در پی تکمیل راهبرد خود با ابزارهای فشار زمینی نیز هست. ترکیب این دو، می‌تواند شکل جدیدی از رقابت در قرن بیست‌ویکم را رقم بزند: کنترل دریا و زمین علیه چین.

تعلیق میان تهدید، مقاومت و موازنه

اما آیا بازگشت آمریکا به بگرام ممکن است؟ پاسخ همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

تجربه عقب‌نشینی شتاب‌زده آمریکا از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، که تحت فشار همزمان طالبان و شاخه داعش خراسان و در پی فروپاشی دولت اشرف غنی رخ داد، نشان داد که واشنگتن برای تأمین منافع راهبردی خود، با چالش‌های پیچیده‌ای روبه‌روست.

از سوی دیگر، تحلیل‌گران هشدار می‌دهند که بازگشت نیروهای آمریکایی، هرچند ممکن است به مهار تهدیدهای تروریستی در کوتاه‌مدت کمک کند، اما در بلندمدت می‌تواند افغانستان را به میدان رقابت جدید میان قدرت‌های جهانی بدل کند.

رقابتی که احتمالاً با محوریت افغانستان، ایران، چین و آسیای میانه ادامه خواهد یافت.

آینده‌ای نامطمئن در سایه رقابت قدرت‌ها

در چنین فضایی، سرنوشت افغانستان بار دیگر در معرض بازی‌های ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. بازگشت یکجانبه آمریکا، بدون اجماع منطقه‌ای یا همراهی با نهادهای بین‌المللی، می‌تواند آتش درگیری‌ها را شعله‌ورتر کند.

در این میان، تنها تضمین‌کننده ثبات پایدار در افغانستان، احترام به حاکمیت ملی و خواست مردم این کشور است؛ اصلی که بارها از سوی سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

در نهایت، افغانستان نباید به زمین بازی قدرت‌های بزرگ بدل شود. درس‌های تلخ دو دهه گذشته باید راهنمایی باشد برای جلوگیری از تکرار اشتباهات پرهزینه؛ اشتباهاتی که ثبات منطقه را به خطر می‌اندازد و بار دیگر، مردم افغانستان را قربانی خواهد کرد.