ایرانِ منزوی، چینِ محتاط؛ شراکتی استراتژیک یا معاملهای موقت؟
ایرانِ منزوی، چینِ محتاط؛ شراکتی استراتژیک یا معاملهای موقت؟
سعید آگنجی، روزنامهنگار و تحلیلگر باسابقه حوزه سیاست و رسانه، هماکنون سردبیری آژانس خبری ایرانگیت را برعهده دارد؛ رسانهای که با رویکردی تحلیلی و فراتر از اخبار روزمره، تلاش میکند تصویری روشن و چندلایه از تحولات ایران و جهان ارائه دهد.
آگنجی با تکیه بر سالها تجربه در فضای رسانهای کشور و تعامل مستمر با نهادهای خبری بینالمللی، نقش محوری در هدایت تحریریه ایرانگیت ایفا میکند و تلاش دارد تا صدایی مستقل، دقیق و تحلیلمحور در میان انبوه روایتهای خبری باشد.
حضور او در رأس این مجموعه، نه تنها بازتابی از تعهد به روزنامهنگاری حرفهای است، بلکه نشان از تلاش برای بازتعریف مرزهای گزارشگری آزاد در شرایطی دارد که رسانهها با چالشهای بیسابقهای مواجهاند.
نخستین سفر رئیسجمهور جدید ایران به چین؛ تلاشی برای تقویت روابط شرقی در آستانه بازگشت تحریمهای بینالمللی
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور تازهکار ایران، در نخستین سفر رسمی خود به چین، روزهای ۳۱ اوت تا اول سپتامبر در اجلاس سازمان همکاری شانگهای (SCO) در شهر تیانجین شرکت خواهد کرد؛ سفری که در شرایط حساس داخلی و بینالمللی برای جمهوری اسلامی، اهمیتی فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمول دارد.
انتظار میرود پزشکیان در این اجلاس با رهبران قدرتمند کشورهای عضو از جمله شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، دیدار و گفتگو کند؛ دیدارهایی که با توجه به وضعیت پرتنش ایران در عرصه سیاست خارجی، میتواند سرنوشتساز باشد.
در جستوجوی حامیان شرقی در مواجهه با غرب
ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن، با بحرانی چندوجهی مواجه است؛ از یکسو فشارهای فزاینده غرب برای مهار برنامه هستهای تهران ادامه دارد و از سوی دیگر، اقتصاد کشور تحت فشار تحریمها، دچار فرسایش جدی شده است.
در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری به حمایت قدرتهای جهانی، بهویژه متحدان شرقی خود، نیاز دارد.
«نگاه به شرق»، دکترینی که از سالها پیش توسط آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پایهگذاری شد، در همین راستا دنبال میشود.
پیوستن به سازمان همکاری شانگهای و تعمیق روابط با چین، روسیه و سایر قدرتهای منطقهای، یکی از ارکان این راهبرد برای مقابله با انزوای تحمیلی از سوی غرب است.
حمایت از تهران در بنبست هستهای
سفر پزشکیان همزمان با تهدید سه کشور اروپایی—فرانسه، آلمان و بریتانیا—برای فعالسازی «مکانیسم ماشه» صورت میگیرد. این سازوکار، بهطور بالقوه میتواند تمامی تحریمهای سازمان ملل پیش از برجام را مجدداً علیه ایران اعمال کند.
کشورهای اروپایی پیشتر ضربالاجلی تا پایان اوت تعیین کرده بودند تا ایران به توافقی در مذاکرات با ایالات متحده برسد؛ مذاکراتی که پس از جنگ اخیر با اسرائیل، عملاً متوقف شدهاند.
تهران، با رد مشروعیت این اقدام، تاکید کرده که این کشورها فاقد «اختیار قانونی و اخلاقی» برای فعالسازی مکانیسم مذکور هستند.
چین و روسیه—هر دو از امضاکنندگان برجام و اعضای دائم شورای امنیت—از این موضع حمایت میکنند و با بازگشت تحریمهای بینالمللی مخالفاند.
چین؛ شریان حیاتی اقتصاد تحت تحریم ایران
در غیاب دسترسی به بازارهای جهانی، چین به اصلیترین شریک اقتصادی ایران بدل شده است.
گزارشها حاکی از آن است که در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، پکن بهطور متوسط روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت از ایران وارد کرده، هرچند این میزان در سال ۲۰۲۴ حتی به ۱.۴۸ میلیون بشکه در روز رسیده بود و حدود ۱۴.۶ درصد از واردات نفت چین را تشکیل میداد.
با وجود این، دادههای رسمی گمرک چین از ژوئیه ۲۰۲۲ تاکنون واردات نفتی از ایران را ثبت نکردهاند؛ نشانهای از استفاده ایران از شبکه پیچیدهای از کشتیهای موسوم به «ناوگان سایه» برای دور زدن تحریمها.
نفت ایران عمدتاً تحت پوشش مبداهایی مانند مالزی، به پالایشگاههای خصوصی در شمال چین منتقل میشود.
همچنین بر اساس راهنمای سرمایهگذاری چین در ایران، عمده صادرات غیرنفتی تهران شامل مواد اولیه مانند سنگآهن، فلزات پایه، مواد شیمیایی آلی و پلاستیک خام است، در حالیکه کالاهای صادراتی چین به ایران بیشتر شامل محصولات واسطهای، تجهیزات صنعتی و دستگاههای الکترومکانیکی—با سهمی نزدیک به ۴۰ درصد—میشوند.
در سال ۲۰۲۱، ایران و چین یک توافقنامه همکاری بلندمدت ۲۵ ساله امضا کردند. بر اساس این توافق، چین قرار است در حوزههای مختلفی چون انرژی، زیرساخت و فناوری در ایران سرمایهگذاری کند.
چین همچنین ایران را یکی از بازارهای مهم خود برای پروژههای مهندسی، فناوری و صادرات تجهیزات معرفی کرده است.
تردید در پکن، نگرانی در تهران
با وجود وابستگی شدید تهران به پکن، روابط دو کشور در زمینه نظامی همچنان با محدودیتهای جدی روبهرو است. چین تاکنون در جریان درگیریهای ایران با اسرائیل، از اتخاذ مواضع صریح خودداری کرده است.
رسانههای رسمی چین به جای تمرکز بر تبعات جنگ برای ایران، بیشتر بر تأثیر آن بر بازار جهانی انرژی تاکید کردهاند.
دعوت پکن از پزشکیان برای حضور در رژه نظامی «روز پیروزی» در ۳ سپتامبر، در کنار رهبرانی چون ولادیمیر پوتین و کیم جونگ اون، از نظر برخی ناظران ایرانی نشانهای از «اهمیت بالای روابط استراتژیک» با چین تلقی شده است.
با این حال، گزارشهایی مبنی بر تحویل سامانههای پدافندی جدید چین به ایران، بلافاصله از سوی سفارت چین در اسرائیل تکذیب شد؛ مسئلهای که انتقاد گسترده رسانههای داخلی ایران را بههمراه داشت و به «ملاحظات استراتژیک پکن در قبال اسرائیل» نسبت داده شد.
برخی کارشناسان سیاسی، با توجه به بیحاصلی سفرهای متعدد مقامات ایرانی به چین و روسیه، از دولت پزشکیان میخواهند که در سفر پیشرو، برای دریافت حمایت دفاعی مشخص از چین، وارد «مذاکرات جدی» شود.
با وجود احتمال کمکهای تسلیحاتی پنهان از سوی پکن، شواهدی مبنی بر ارسال مستقیم و آشکار تجهیزات نظامی به تهران در صورت بروز جنگی دیگر، وجود ندارد.
تجربه جنگ اخیر با اسرائیل و تسلط هوایی آن کشور بر آسمان ایران، نشان داد که تهران بیش از هر زمان به حمایت دفاعی جدی نیاز دارد؛ حمایتی که احتمال تحقق آن از سوی چین، همچنان مبهم باقی مانده است.
English
View this article in English
