«نفت یا آمریکا؟» هشدار واشنگتن، زنگ خطر برای متحدان روسیه

«نفت یا آمریکا؟» هشدار واشنگتن، زنگ خطر برای متحدان روسیه

«نفت یا آمریکا؟» هشدار واشنگتن، زنگ خطر برای متحدان روسیه

در میانه تحولات پرشتاب ژئوپولیتیکی و نوسانات کم‌سابقه بازار انرژی، نقش کشورهایی چون روسیه، چین، هند، ترکیه و برزیل در معادلات نفتی جهان برجسته‌تر از همیشه شده است.

تحریم‌های جدید ایالات متحده علیه روسیه، به‌ویژه در بخش انرژی، نه‌تنها پیامدهایی برای کرملین دارد، بلکه توازن بازار جهانی نفت را نیز دستخوش تغییراتی جدی خواهد کرد.

در این میان، تصمیم‌ها و مواضع کشورهای واردکننده بزرگ نفت از روسیه، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده این بازار ایفا می‌کند.

در این گزارش، سعید آگنجی، سردبیر آژانس خبری ایران‌گیت، با نگاهی تحلیلی، به بررسی پیامدهای احتمالی تحریم‌های نفتی آمریکا علیه روسیه و واکنش کشورهایی چون هند، چین، ترکیه و برزیل می‌پردازد؛ کشورهایی که میان منافع اقتصادی کوتاه‌مدت و فشارهای سیاسی بلندمدت، در آستانه یک انتخاب دشوار قرار گرفته‌اند.

کاهش قیمت‌ها در پی تشدید فوری تحریم‌های آمریکا علیه روسیه سبب شد که بهای هر بشکه نفت برنت، در جریان مبادلات سه‌شنبه بازار جهانی نفت، به میزان ۵۶ سنت (معادل ۰.۸ درصد) افت کند و به سطحی پایین‌تر از ۶۹ دلار برسد.

با این حال، رئیس‌جمهور ایالات متحده هم‌زمان با تعیین مهلت ۵۰ روزه هشدار داد که چنانچه این زمان تعیین‌شده نقض گردد، تعرفه‌هایی تا سقف ۱۰۰ درصد برای واردات نفت از روسیه اعمال خواهد کرد.

این هشدار شامل تعرفه‌های ثانویه نیز می‌شود، به این معنا که کشورهایی که از روسیه نفت خریداری می‌کنند نیز هدف تحریم قرار خواهند گرفت.

برخی از تحلیل‌گران بازار جهانی نفت هشدار دادند که در صورت اجرایی شدن این تحریم‌ها، چشم‌انداز بازار جهانی نفت به‌طور جدی دگرگون خواهد شد؛ کشورهایی مانند چین، هند، ترکیه و برزیل که از خریداران اصلی نفت روسیه به‌شمار می‌روند، ناچار خواهند بود میان نفت ارزان روسیه و هزینه از دست دادن بازار صادراتی آمریکا یکی را برگزینند.

هند پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، به سرعت به یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت روسیه بدل شد؛ به‌گونه‌ای که در سال جاری بیش از یک‌سوم واردات نفت این کشور از روسیه انجام شده، در حالی که پیش از آغاز جنگ، سهم نفت روسیه در سبد وارداتی هند کمتر از یک درصد بود.

پیش از تهاجم روسیه به خاک اوکراین، هند عمدتاً خریدار نفت عراق، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بود.

هند در سال گذشته میلادی به مهم‌ترین خریدار نفت روسیه تبدیل شد. در سال جاری نیز ۳۵ درصد از نفت وارداتی این کشور از روسیه تأمین شده؛ چنان‌که طبق تازه‌ترین داده‌ها، هند در ماه ژوئن گذشته روزانه در حدود ۲.۱ میلیون بشکه نفت خام از روسیه وارد کرده است.

پس از هند، چین دومین واردکننده عمده نفت خام روسیه محسوب می‌شود. چین پس از آغاز جنگ اوکراین، به‌طور ثابت بیش از یک میلیون بشکه در روز از روسیه نفت خریده است؛ این میزان معادل ۱۵ تا ۲۰ درصد از مجموع واردات نفتی چین بوده است.

ترکیه نیز در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱، میان ۱۲ تا ۲۰ درصد نفت خام وارداتی خود را از روسیه تأمین می‌کرد. به‌ویژه از نیمه دوم سال ۲۰۲۲، واردات نفت خام ترکیه از روسیه به شکل چشمگیری افزایش یافت؛ به‌طوری که در سال ۲۰۲۳، سهم روسیه از کل واردات نفت خام ترکیه به سطح ۳۵ تا ۴۰ درصد رسید.

واردات نفت خام برزیل از روسیه پیش از آغاز جنگ اوکراین (تا پیش از فوریه ۲۰۲۲) بسیار اندک و کمتر از یک درصد از نیاز روزانه این کشور گزارش شده بود. علت این امر تمرکز برزیل بر تولید داخلی نفت خام و تأمین مقدار محدود مورد نیاز از کشورهایی چون ایالات متحده و برخی کشورهای آفریقایی بود.

برزیل که از تولیدکنندگان مهم نفت در آمریکای لاتین به‌شمار می‌رود، پس از اعمال تحریم‌های غربی علیه روسیه، همچون برخی کشورها از تخفیف‌های نفتی روسیه بهره‌برداری کرد و میزان واردات برخی فرآورده‌های نفتی مانند گازوئیل و نفت کوره از روسیه را افزایش داد.

در نتیجه، روسیه در سال ۲۰۲۳ به یکی از تأمین‌کنندگان بزرگ گازوئیل برزیل تبدیل شد، هرچند واردات نفت خام برزیل از روسیه همچنان در سطح پایینی باقی مانده است.

چنانچه تحریم‌های نفتی ایالات متحده علیه خریداران نفت روسیه به اجرا درآید، کشورهایی مانند هند، چین و ترکیه قادر خواهند بود همانند گذشته نفت مورد نیاز خود را از دیگر کشورها نظیر عربستان سعودی یا عراق تأمین کنند، ولی این جایگزینی با هزینه بالایی همراه خواهد بود.

در ماه مه گذشته، بهای هر بشکه نفت عربستان ۵ دلار گران‌تر از نفت روسیه بود. همچنین هر بشکه نفت عراق نیز ۵۰ سنت بیش از نفت روسیه قیمت داشت.

برزیل نیز می‌تواند فرآورده‌های نفتی وارداتی خود از روسیه را از سایر صادرکنندگان گازوئیل و نفت کوره تأمین کند، اما این جایگزینی نیز ارزان نخواهد بود.

علاوه بر احتمال افزایش بهای انرژی، چهار اقتصاد نوظهور و در حال توسعه یعنی هند، چین، ترکیه و برزیل با خطر از دست دادن بازار بزرگ‌ترین اقتصاد جهان، یعنی ایالات متحده، مواجه‌اند؛ بازاری که برای هند ارزشی در حدود ۸۰ میلیارد دلار، برای چین بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار، برای برزیل حدود ۴۰ میلیارد دلار و برای ترکیه کمی بیشتر از ۱۶ میلیارد دلار دارد.