معامله بزرگ در مسکو: اسد در خطر استرداد؟

معامله بزرگ در مسکو: اسد در خطر استرداد؟

معامله بزرگ در مسکو: اسد در خطر استرداد؟

به گزارش آژانس خبری ایران‌گیت، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در دیداری رسمی با احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، در مسکو، درباره موضوعات حساسی چون استرداد بشار اسد، آینده پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه و نقش روسیه در تحولات جنوب این کشور گفت‌وگو کرد؛ دیداری که در پی درخواست رسمی دمشق برای تحویل اسد و در سایه فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی، اهمیتی دوچندان یافته است.

دیدار ولادیمیر پوتین با رئیس‌جمهور موقت سوریه؛ استرداد بشار اسد در محور گفتگوها

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، در مسکو دیدار کرد. طبق گزارش‌ها، یکی از محورهای اصلی این ملاقات، بررسی احتمال استرداد بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه، بوده است.

این دیدار در حالی صورت گرفت که تنها ده ماه از سرنگونی بشار اسد، یکی از متحدان راهبردی مسکو در دمشق، می‌گذرد. احمد شرع امروز در رأس هیأتی بلندپایه وارد پایتخت روسیه شد تا درباره آینده روابط دوجانبه و مسائل حساس جاری گفت‌وگو کند.

رئیس‌جمهور روسیه در ابتدای این دیدار تأکید کرد: «روسیه در تعامل با دمشق همواره منافع ملت سوریه را مدنظر قرار داده و از ورود به محاسبات صرفاً سیاسی پرهیز کرده است.»

برخی منابع سوری اعلام کرده‌اند که احمد شرع در این مذاکرات درخواست استرداد بشار اسد و شماری دیگر از شهروندان سوری متهم به ارتکاب جنایات جنگی را که به خاک روسیه پناه برده‌اند، مطرح کرده است. بشار اسد در اوایل دسامبر ۲۰۲۴، پس از آنکه توسط ائتلافی از مخالفانش از قدرت کنار زده شد، به روسیه گریخت و پناهندگی سیاسی دریافت کرد.

از دیگر موضوعات مهم این گفت‌وگوها، آینده دو پایگاه نظامی کلیدی روسیه در سوریه است: پایگاه هوایی حمیمیم در استان لاذقیه و تأسیسات دریایی بندر طرطوس. این دو پایگاه در جریان حمایت نظامی روسیه از بشار اسد نقش حیاتی ایفا کردند.

نیروهای روسی از این پایگاه‌ها عملیات علیه مخالفان اسد را هدایت می‌کردند؛ در میان آن‌ها احمد شرع نیز حضور داشت.

طبق گزارش خبرگزاری رویترز، احمد شرع امیدوار است در چارچوب این مذاکرات و در قبال واگذاری امتیازات اقتصادی نظیر ازسرگیری واردات گندم با شرایط ترجیحی، بتواند حمایت روسیه را در برابر خواسته‌های اسرائیل برای ایجاد یک منطقه غیرنظامی وسیع در جنوب سوریه جلب کند.

یک منبع آگاه، که نخواست نامش فاش شود، اعلام کرد که رهبر موقت سوریه ممکن است پیشنهاد استقرار مجدد پلیس نظامی روسیه را به‌عنوان تضمینی در برابر حملات احتمالی اسرائیل و نقض حریم هوایی سوریه مطرح کند.

اما آیا مسکو حاضر خواهد شد بشار اسد را به دمشق بازگرداند؟

رویترز در تحلیلی نوشت که روسیه همواره به حمایت از متحدان خود در خارج از کشور افتخار کرده و بعید است با استرداد بشار اسد موافقت کند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز پیش‌تر تأکید کرده بود که مسکو به دلایل انسانی و با توجه به خطر جانی، به اسد و خانواده‌اش پناهندگی اعطا کرده است.

احمد شرع در مصاحبه‌ای با نیویورک تایمز در ماه آوریل گفته بود که درخواست استرداد اسد از سوی دمشق، زمستان گذشته به مسکو ارسال شده، اما از سوی روسیه رد شده است.

او تأکید کرده که سوریه قصد ندارد روابط راهبردی خود با روسیه را قطع کند و آماده آغاز گفت‌وگوهای سازنده با کرملین است.

شرع تصریح کرده بود: «روسیه یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل است. تسلیحات ارتش سوریه عمدتاً ساخت روسیه هستند و توافق‌نامه‌های متعددی در زمینه تأمین مواد غذایی و انرژی با این کشور داریم که سال‌هاست بر آنها اتکا می‌کنیم.»

پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه؛ استمرار یا کاهش حضور؟

پس از سقوط حکومت بشار اسد، اگرچه نیروهای روسی همچنان کنترل پایگاه‌های خود را حفظ کرده‌اند، اما برخی گزارش‌ها از کاهش قابل توجه سطح فعالیت‌های نظامی روسیه حکایت دارند؛ از جمله کاهش تجهیزات و کانتینرها در بندر طرطوس و انتقال برخی ادوات نظامی از پایگاه حمیمیم.

در سال ۲۰۱۷، توافق‌نامه‌ای میان مسکو و دمشق به امضا رسید که به روسیه اجازه می‌داد برای مدت ۴۹ سال، یعنی تا سال ۲۰۶۶، از این دو پایگاه استفاده کند. در زمان سقوط اسد، حدود ۷۵۰۰ نیروی نظامی روسیه در این پایگاه‌ها مستقر بودند.

با این حال، برآوردهای گوناگونی درباره میزان تجهیزات و نیروی باقی‌مانده در دسترس است و برخی رسانه‌ها نیز از افزایش مجدد فعالیت این دو پایگاه در هفته‌های اخیر خبر داده‌اند.

پایگاه دریایی طرطوس، که در دهه ۱۹۷۰ توسط اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شد، از سال ۲۰۱۲ تحت پروژه نوسازی روسیه قرار گرفت و در سال‌های اخیر به عنوان مقر پشتیبانی ناوگان روسیه در مدیترانه عمل می‌کرد.

در این پایگاه عملیات سوخت‌گیری، تعمیرات و تأمین تدارکات کشتی‌ها انجام می‌شود.

پایگاه هوایی حمیمیم نیز که از سال ۲۰۱۵ عملیاتی شد، به عنوان مرکز اصلی عملیات هوایی روسیه علیه مخالفان بشار اسد شناخته می‌شود.