ظریف: لاوروف دروغ میگوید
ظریف: لاوروف دروغ میگوید
به گزارش آژانس خبری ایران گیت: در حالیکه روایت رسمی جمهوری اسلامی از همکاری «راهبردی» با مسکو، تصویری بینقص و هماهنگ از روابط ایران و روسیه ارائه میدهد، یک مشاجره علنی و بیسابقه میان محمدجواد ظریف و سرگئی لاوروف پرده از واقعیتی متفاوت برداشته است؛ واقعیتی که نشان میدهد «دوستان استراتژیک» در پشت پرده، بر سر حیاتیترین بند توافق هستهای — مکانیزم ماشه — اختلافاتی عمیق، متهمکننده و افشاگرانه دارند.
ظریف روسیه را به طراحی یک تله حقوقی علیه ایران متهم میکند، لاوروف پذیرش آن را به گردن ایران میاندازد؛ و این همه، تنها بخشی از شکافی است که حالا در رسانهها سرباز کرده، اما ریشهاش به متن برجام و سالهای پنهانکاری دیپلماتیک بازمیگردد.
تقابل دیپلماتها: مشاجره رسانهای ظریف و لاوروف بر سر «مکانیزم ماشه»
از حاشیههای مذاکرات برجام تا افشای روایتهای متناقض؛ شکاف آشکار در روابط تهران–مسکو؟
در یک چرخش کمسابقه و جنجالی، اختلافی علنی و پرتنش میان محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه باسابقه روسیه، بر سر یکی از جنجالیترین بندهای توافق هستهای – مکانیزم موسوم به «ماشه» – به سطح رسانهها کشیده شد.
این اختلاف، نهتنها بازتابی از شکافهای تاریخی در رویکردهای تهران و مسکو به برجام است، بلکه تصویری تازه از چالشهای روابط استراتژیک دو کشور ارائه میدهد؛ روابطی که همواره پشت درهای بسته و در لفافه «همپیمانی» بازتعریف شدهاند.
روایت اول: لاوروف و «تلهای حقوقی برای ایران»
در نخستین جرقه این مشاجره دیپلماتیک، سرگئی لاوروف در مصاحبهای با رسانههای روسیه و سپس در مواضع رسمی وزارت خارجه این کشور، از «مکانیزم ماشه» بهعنوان یک دام حقوقی طراحیشده برای ایران یاد کرد.
او تأکید کرد که این بند در مراحل پایانی مذاکرات، «در توافق دوجانبه میان ایران و آمریکا» به متن نهایی اضافه شده و مسکو تنها نظارهگر آن بوده است.
«ما مخالفت نکردیم، چون این چیزی بود که ایرانیها پذیرفتند. این مکانیزم در واقع در گفتوگوهای نهایی ظریف و جان کری گنجانده شد.» – سرگئی لاوروف
لاوروف همچنین فعالسازی این مکانیزم از سوی کشورهای اروپایی و ایالات متحده را «سوءاستفاده از حقوق بینالملل» خواند، اما در ضمن، تلاش کرد نقش روسیه را در این تصمیمگیری کمرنگ جلوه دهد.
واکنش تند ظریف: «دروغ میگوید؛ پیشنهاد ماشه از خودشان بود»
پاسخ محمدجواد ظریف، وزیر خارجه دولت روحانی، تند، صریح و بیسابقه بود. او در چند نطق عمومی و مصاحبه رسانهای، روایت لاوروف را تکذیب و حتی روسیه را متهم کرد که خود طراح یا پیشنهاددهنده مکانیزم ماشه بوده است.
«وقتی لاوروف میگوید ما قبول کردیم، دروغ میگوید. این مکانیزم توسط روسیه و فرانسه پیشنهاد شد، و نه آمریکا. ایران مقاومت کرد ولی ما تحت فشار بودیم.» – محمدجواد ظریف
ظریف حتی فاش کرد که در جریان مذاکرات، از جان کری درباره منشأ این پیشنهاد سؤال کرده و او صریحاً گفته است که پیشنهاد از «دوستان ایرانیات، روسها» آمده بود. ظریف با عصبانیت گفته است که ایران هرگز مایل به گنجاندن چنین بندی در توافق نبود.
شکافی کهنه، تازه آشکار شده
اختلاف بر سر بند «مکانیزم ماشه» یک مسئله حقوقی صرف نیست؛ بلکه برملاکننده تضادهای عمیقتر در روابط تهران و مسکو است. در حالی که دو کشور در رسانهها بارها از «روابط راهبردی» سخن گفتهاند، سخنان ظریف نشان داد که اعتماد متقابل میان دو طرف دستکم در سطح عملیاتی و مذاکراتی، همیشه کامل نبوده است.
او همچنین روسیه را متهم به کارشکنی در روند نرمالسازی روابط ایران با جهان کرد و مدعی شد که مسکو «دو خط قرمز» دارد:
۱. ایران نباید با جهان غرب عادیسازی روابط کند،
۲. ایران نباید وارد جنگ مستقیم شود، چون به نفع روسیه نیست.
ظریف حتی به موضوعات حساستری اشاره کرد؛ از جمله اینکه افشای سفر قاسم سلیمانی به مسکو و ماجرای فروش پهپادهای ایرانی به روسیه برای جنگ اوکراین، حاصل نفوذ و اهداف خاص مسکو بوده است.
مکانیزم ماشه: تله یا ابزار مشروع؟
«مکانیزم ماشه» یا snapback به بند جنجالی در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت اشاره دارد که بر اساس آن، در صورت نقض تعهدات برجامی از سوی ایران، یک کشور عضو توافق میتواند خواستار بازگردانی تحریمهای بینالمللی شود.
اما پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، بحث فعالسازی این مکانیزم از سوی ایالات متحده یا تروئیکای اروپایی، به یک بحران دیپلماتیک انجامید.
اکنون، با مواضع جدید لاوروف و پاسخ ظریف، نهتنها روایتهای متضاد درباره پیدایش این بند شکل گرفته، بلکه مشروعیت کل فرآیند نیز مورد سؤال است. لاوروف آن را تلهای حقوقی میداند، ظریف آن را تحمیلی از سوی روسیه و فرانسه معرفی میکند، و هر دو طرف، اروپاییها را متهم به سوءاستفاده از این ابزار میدانند.
چرا این اختلاف مهم است؟
۱. شکست «همراستایی کامل» در روابط تهران–مسکو
تا همین اواخر، روابط ایران و روسیه در چارچوب یک اتحاد استراتژیک توصیف میشد. اما این مشاجره نشان داد که اختلافات دیرینهای در رویکرد دو کشور به پرونده هستهای ایران وجود داشته که حالا فرصت رسانهای شدن یافتهاند.
۲. تغییر در دیپلماسی ایران؛ بازنگری در اعتماد به شرق؟
سخنان صریح ظریف، بهویژه در شرایطی که جمهوری اسلامی مسیر نزدیکی گستردهتری با شرق – بهویژه روسیه و چین – در پیش گرفته، ممکن است نشانهای از بازنگری در سطحی از اعتماد به مسکو تلقی شود. این میتواند بر استراتژیهای آینده سیاست خارجی ایران تأثیرگذار باشد.
۳. تأثیر بر روند احیای برجام یا توافق جایگزین
هرگونه تلاش برای بازگشت به برجام یا تدوین توافقی جدید، حالا باید با در نظر گرفتن این اختلافات تاریخی میان اعضای قبلی توافق پیش برود. مشخص نیست آیا روایت غالب بر تاریخ برجام، روایت ایران خواهد بود یا روایت روسیه – اما شکاف در این زمینه، احیای توافق را پیچیدهتر میکند.
آینده روابط همچنان روشن است؟
اختلاف آشکار و رسانهای شده میان ظریف و لاوروف، صرفاً مناقشهای بر سر یک بند توافق هستهای نیست.
این تقابل، نمایانگر شکافهایی عمیقتر در تعریف منافع، روایت تاریخی، و نگاه به روابط دیپلماتیک میان دو کشور است که مدتها پشت پرده پنهان مانده بود. اکنون که این اختلاف علنی شده، این پرسش مطرح است:
آیا تهران و مسکو، هنوز آنگونه که ادعا میکنند، شریک استراتژیک یکدیگرند؟ یا دوران بازتعریف روابط آغاز شده است؟
English
View this article in English
