شبح در سایه زلنسکی؛ شبکه فساد در انرژی اوکراین

شبح در سایه زلنسکی؛ شبکه فساد در انرژی اوکراین

شبح در سایه زلنسکی؛ شبکه فساد در انرژی اوکراین

به گزارش آژانس خبری ایران گیت؛ افشای پرونده‌های تازه فساد در دولت اوکراین، همراه با استعفای دو وزیر، زنگ خطر جدیدی برای موقعیت ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور این کشور، به صدا درآورده است. تحقیقات نشان می‌دهد شبکه نفوذ اقتصادی و سیاسی که در حلقه نزدیکان او شکل گرفته، فراتر از سطح وزارتخانه‌ها گسترده شده و اکنون یکی از شرکای قدیمی زلنسکی را در مرکز آن قرار داده است.

با افشای پرونده‌های جدید فساد در میان دولتمردان اوکراینی و استعفای دو وزیر، موقعیت ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور این کشور، با چالشی جدی روبه‌رو شده است.

کمپین مقابله با فساد مالی و اداری به نزدیک‌ترین حلقه اطراف رئیس‌جمهور رسیده و افشاگری‌ها تنها به دو وزیر برکنار شده محدود نمی‌شود؛ نام یکی از نزدیک‌ترین افراد زلنسکی نیز در میان فهرست متهمان دیده می‌شود.

تیمور میندیچ، پیش از آن‌که پرونده اختلاس صد میلیون دلاری در شرکت هسته‌ای دولتی اوکراین نام او را مطرح کند، فردی در سایه و شریک قدیمی رئیس‌جمهور بود؛ شخصی با نفوذ گسترده در حوزه انرژی و مسائل مرتبط با جنگ، بدون هیچ رد رسمی و علنی.

روایت تازه نهادهای ضدفساد اوکراین میندیچ را به عنوان مرکز یک شبکه غیررسمی معرفی می‌کند که از دل حلقه نزدیک به زلنسکی شکل گرفته و در حساس‌ترین بخش‌های اقتصاد جنگی کشور حضور یافته است.

تحقیقات پانزده‌ماهه درباره اختلاس در شرکت دولتی انرگواتم، او را به عنوان طراح اصلی نقشه‌ای معرفی می‌کند که حدود صد میلیون دلار از قراردادها مفقود شده است.

میندیچ پس از این افشاگری‌ها کشور را ترک کرده و مقام‌های قضایی اعلام کرده‌اند هر پرونده‌ای علیه او احتمالاً به‌صورت غیاب رسیدگی خواهد شد. در همین فاصله، دو وزیر ارشد دولت استعفا داده‌اند؛ نشانه‌ای که پرونده محدود به سطح میانی اداری نیست و به مرکز تصمیم‌گیری در کی‌یف رسیده است.

تحلیلگران، فعالان و مقام‌های اوکراینی بر این باورند که رشد نفوذ میندیچ بدون رابطه ویژه با رئیس‌جمهور و حلقه نزدیک او غیرقابل تصور بود.

تتینا شوشچوک، از مرکز اقدام ضدفساد اوکراین، می‌گوید سال‌ها درباره «شبحی به نام میندیچ» در بخش انرژی صحبت می‌شد و اکنون نخستین مدارک رسمی روی میز آمده است؛ مدارکی که تصویر «کنترل‌کننده در سایه» را از سطح شایعه به مستند ارتقا می‌دهد.

از صحنه سرگرمی تا قلب قدرت

پیش از ریاست‌جمهوری زلنسکی، میندیچ چهل‌وشش ساله تنها یکی از چند سرمایه‌دار موفق صنعت سرگرمی اوکراین بود؛ چهره‌ای شناخته‌شده در حوزه حرفه‌ای، اما دور از عنوان «مرد قدرتمند در انرژی».

او از مالکان شرکت تولیدی کوارتال ۹۵ بود؛ شرکتی که زلنسکی را پیش از ورود به سیاست به شهرت رساند. پس از پیروزی انتخابات، زلنسکی سهم خود را به شرکا منتقل کرد، اما رابطه تجاری و دوستی با میندیچ در قالب‌های دیگر ادامه یافت.

میندیچ پس از ورود رئیس‌جمهور به کاخ ریاست‌جمهوری، سبد سرمایه‌گذاری‌های خود را گسترش داد، بدون آن‌که سرگرمی را کنار بگذارد.

تا همین هفته، نام او به عنوان تهیه‌کننده در یک برنامه کمدی در یوتیوب دیده می‌شد؛ برنامه‌ای که پس از افشای پرونده و آسیب حیثیتی تعطیل شد.

پیوند خانوادگی میندیچ نیز در پرونده‌های فساد انرژی دیده می‌شود؛ خویشاوندی با لئونید میندیچ که خرداد امسال هنگام تلاش برای خروج از کشور بازداشت و به اختلاس شانزده میلیون دلاری از یک شرکت برق متهم شد.

هم‌زمانی‌ها، تصویری از شبکه‌ای درهم‌تنیده میان خانواده و قدرت ایجاد می‌کند.

دوستی نزدیک زلنسکی و میندیچ تنها در روایت شفاهی محدود نشده است. رئیس‌جمهور در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی ۲۰۱۹ از خودرو زرهی میندیچ برای سفرهای خود استفاده می‌کرد و زمستان ۲۰۲۱ جشن تولد زلنسکی در آپارتمان میندیچ برگزار شد؛ ساختمانی که هر دو در آن واحد مسکونی دارند. این جزئیات برای منتقدان نشان‌دهنده حلقه‌ای است که مرز زندگی شخصی، تجارت و سیاست در آن محو شده است.

رد پول

اوج نفوذ میندیچ در پرونده‌ای ثبت شده که اخیراً جزئیات آن علنی شده است. تحقیقات مشترک اداره ملی مبارزه با فساد اوکراین (نابو) و اداره تخصصی دادستانی ضدفساد (ساپو)، بر هزار ساعت شنود مکالمات تلفنی و جلسات متکی است؛ شنودهایی که نشان می‌دهد میندیچ نفوذ قابل توجهی بر هرمان هالوشچنکو داشته است؛ وزیر انرژی سابق و وزیر دادگستری فعلی.

هالوشچنکو پس از علنی شدن تحقیقات از مقام خود کنار رفت. شنودها شبکه‌ای از افراد نزدیک به میندیچ را ترسیم می‌کند که واسطه میان مقامات دولتی و پیمان‌کاران شرکت هسته‌ای دولتی انرگواتم بوده‌اند.

تحقیق‌کنندگان می‌گویند این حلقه از پیمان‌کاران برای عبور از موانع اداری و دریافت قرارداد یا تسویه سریع‌تر، تا ۱۵ درصد مبلغ قرارداد را به عنوان رشوه پرداخت می‌کرده است. پول از قراردادهای رسمی جدا شده، از طریق شرکت‌های پوششی شسته می‌شد و در نهایت به جیب میندیچ و نزدیکانش می‌رفت.

اسناد رسمی نام او را به‌ندرت به عنوان دریافت‌کننده مستقیم وجه ثبت کرده‌اند، اما نابو و ساپو می‌گویند الگوی تکراری مکالمات و تکرار نام او در دستورهای غیررسمی، تصویری از «فرمانده حلقه» ارائه می‌دهد؛ فردی که روی کاغذ حضور ندارد اما در عمل در دل قراردادهای انرژی حرکت می‌کند.

فعالان ضدفاسد می‌گویند این الگو در شرایط عادی نیز نگران‌کننده بود، اما جنگ به این موضوع لایه‌ای دیگر افزوده است. شوشچوک می‌گوید بدون رابطه ویژه با زلنسکی، نفوذ میندیچ هرگز در حوزه سیاست و قدرت و تجارت شکل نمی‌گرفت و این حجم نفوذ در زمان جنگ و در بخش زیرساخت انرژی، ابعاد تیره‌تری پیدا می‌کند.

مسیر رشد میندیچ محدود به وزارت انرژی و انرگواتم نبوده است. پس از دستگیری ایهور کولومویسکی، سرمایه‌دار معروف و حامی زلنسکی، چند کسب‌وکاری که پیش‌تر به نام او ثبت شده بودند، اکنون میندیچ ذی‌نفع نهایی آنها معرفی شده است.

شوشچوک می‌گوید میندیچ طی سه سال از شریک رسانه‌ای به «تاجر شناخته‌شده با علاقه به کسب‌وکارهای متعدد» تبدیل شده است؛ بدون آن‌که رسماً به عنوان یک الیگارش معرفی شود.

هم‌زمان، نابو پرونده دیگری درباره ارتباط احتمالی میندیچ با شرکت پهپادی فایر پوینت دارد؛ شرکتی که در سال‌های جنگ از یک بازیگر حاشیه‌ای به یکی از نمادهای نسل جدید صنعت دفاعی اوکراین تبدیل شده است.

خود شرکت فایر پوینت هرگونه ارتباط با میندیچ را رد کرده است، اما مقایسه الگوی رشد سریع، حجم سرمایه‌گذاری و هم‌زمانی با نفوذ او در انرژی، سوظن فعالان و تحقیق‌کنندگان را برانگیخته است.

صنعت پهپاد اوکراین در طول جنگ با سرعت کم‌سابقه‌ای رشد کرده است؛ بازاری که زمانی حاشیه‌ای بود و امروز به «قلب تکنولوژیک» جنگ تبدیل شده است.

در چنین فضایی، همزمانی حضور شریک قدیمی رئیس‌جمهور در شرکت‌های انرژی و پهپادی برای نهادهای ضدفساد یک زنگ خطر مضاعف به شمار می‌آید؛ زنگ خطری که بدون کلید زلنسکی روشن نمی‌شد.