زیر نقابِ میانجیگری؛ چگونه اردوغان از جنگ ایران و اسرائیل سود میبرد؟
زیر نقابِ میانجیگری؛ چگونه اردوغان از جنگ ایران و اسرائیل سود میبرد؟
به گزارش آژانس خبری ایرانگیت در حالی که تنشهای نظامی میان ایران و اسرائیل بار دیگر منطقه غرب آسیا را در آستانه بیثباتی قرار داده، ترکیه تلاش میکند تا از این وضعیت پیچیده، فرصتی برای تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی خود بسازد.
بهرغم مواضع انتقادی علنی رئیسجمهور رجب طیب اردوغان علیه دولت اسرائیل، شواهد حاکی از آن است که آنکارا از پیامدهای راهبردی درگیری اخیر، بهویژه تضعیف نفوذ منطقهای ایران، بیسروصدا بهرهبرداری میکند.
در این میان، ترکیه با اتکا به دیپلماسی چندلایه، ضمن حفظ روابط با غرب، درصدد است موقعیت خود را بهعنوان یک بازیگر کلیدی و میانجی فعال در بحرانهای منطقهای تثبیت کند – راهبردی که اگرچه بر پایه موازنهسازی طراحی شده، اما در بطن خود حامل محاسبات پیچیده امنیتی و رقابتهای در حال تشدید با جمهوری اسلامی ایران است.
در بحبوحه بحرانهای پرشمار منطقهای، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، بهظاهر در حاشیه ایستاده اما عملاً از تحولات اخیر در غرب آسیا، بهویژه درگیری دوازدهروزه میان اسرائیل و ایران، بهرهبرداری دوگانه کرده است: تقویت جایگاه منطقهای ترکیه و انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی.
مواضع شدیداللحن اردوغان علیه اسرائیل – از جمله توصیف نتانیاهو بهعنوان «بزرگترین مانع صلح» – همزمان با تلاشهای پشت پرده او برای ایجاد توازن میان رقابتها، بازتابی از دیپلماسی چندوجهی ترکیه در این مرحله حساس است.
گرچه اردوغان بهصراحت حملات اسرائیل به خاک ایران را محکوم کرد و خواستار بازگشت به میز مذاکرات هستهای شد، اما در عین حال از اشاره مستقیم به نقش ایالات متحده در این درگیریها پرهیز کرد.
سکوت او درباره واشنگتن – متحد دیرینه ناتو – بهنوعی تلاشی برای حفظ توازن میان منافع غربی و بازیگران شرقی به نظر میرسد.
در همین راستا، گفتوگوی تلفنی او با صدراعظم آلمان و ابراز مخالفت با «ایران هستهای» که بعداً از بیانیه رسمی حذف شد، نشانهای دیگر از دیپلماسی پشتپردهای است که اردوغان برای حفظ نفوذ خود در صحنه ژئوپلیتیکی دنبال میکند.
از منظر امنیتی و اقتصادی، نگرانیهای ترکیه نسبت به بیثباتی احتمالی در ایران قابل درک است.
آنکارا که با تورم مزمن و فشار ناشی از حضور میلیونها پناهجو مواجه است، بیم دارد که گسترش تنشها در ایران به افزایش بهای انرژی و موج جدیدی از مهاجرت منجر شود. چنین وضعیتی میتواند وضعیت شکننده اردوغان در داخل را بحرانیتر کند؛ بحرانی که از مدتها پیش با اعتراضات اقتصادی و سرکوب مخالفان همراه بوده است.
در عین حال، نباید نادیده گرفت که تضعیف تدریجی زیرساختهای نظامی ایران در نتیجه حملات اسرائیل، مزایای پنهانی برای آنکارا دارد.
در واقع، محدود شدن نفوذ منطقهای تهران – بهویژه در مناطقی مانند سوریه و عراق – میتواند فضای تنفسی بیشتری برای ترکیه فراهم آورد، چه در قالب افزایش نفوذ خود در این کشورها، و چه در قالب مهار شبکههای نیابتی وابسته به ایران که گهگاه در تضاد با منافع امنیتی ترکیه عمل کردهاند.
ترکیه در سالهای اخیر بارها از فعالیت گروههای مورد حمایت ایران در عراق و سوریه، از جمله یگانهای حشد الشعبی، کتائب حزبالله و واحدهای سنجار، ابراز نگرانی کرده است. روابط متشنج تهران-آنکارا، بهویژه پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر دیدار فرمانده نیروی قدس با رهبران نیروهای کردی که ترکیه آنها را تروریست میداند، به مرحله جدیدی از رویارویی رسیده است.
این اختلافات، با احضار سفرای دو کشور، دستگیری مظنونان مرتبط با ایران در خاک ترکیه و اتهامزنیهای متقابل، نشان از شکاف فزاینده در روابط دوجانبه دارد.
با این وجود، رویکرد ترکیه به تقابل مستقیم با شبکههای نیابتی ایران، همچنان محتاطانه و محدود است. حتی پس از حملات موشکی به کنسولگری ترکیه در موصل، آنکارا از اقدامات تلافیجویانه گسترده علیه نیروهای وابسته به ایران پرهیز کرد.
چنین احتیاطی میتواند بخشی از راهبرد کلان ترکیه برای حفظ موقعیت دیپلماتیک چندجانبه خود باشد، و نیز تلاشی برای جلوگیری از کشیدهشدن به درگیریهای پرهزینه منطقهای.
اما تنشهای ناشی از ارتباط احتمالی ایران با پ.ک.ک، همچنان عامل تهدیدزای مستقیمی برای امنیت ملی ترکیه تلقی میشود.
در حالی که آنکارا امیدوار است با از سرگیری فرآیند صلح با کردها بخشی از چالشهای مزمن امنیتی را برطرف کند، امکان انتقال توان نظامی از شاخههای خلعسلاحشده به گروههایی مانند پژاک – که در ایران فعالیت دارند – میتواند به دغدغهای جدید برای امنیت مرزهای شرقی ترکیه تبدیل شود.
به همین ترتیب، هرگونه ضعف در توان عملیاتی ایران در منطقه، خواه ناشی از فشارهای اسرائیل یا پیامدهای داخلی در ایران، ممکن است موجب بازتعریف موقتی اولویتهای امنیتی آنکارا شود.
در این میان، ترکیه تلاش خواهد کرد تا با بهرهگیری از فرصتهای پیشآمده، همزمان نقش میانجی خود را تثبیت کند، منافع امنیتی خود را حفظ کند و از شرایط برای تقویت جایگاه خود در موازنه قدرت منطقهای بهره گیرد.
English
View this article in English
