زلزله در حشد شعبی؛ سودانی به قلب فرماندهان کتائب ضربه زد

زلزله در حشد شعبی؛ سودانی به قلب فرماندهان کتائب ضربه زد

زلزله در حشد شعبی؛ سودانی به قلب فرماندهان کتائب ضربه زد

گزارش پیش‌رو با استناد به اطلاعات و تحلیل‌های منتشرشده توسط آژانس خبری ایران‌گیت، به بررسی یکی از مهم‌ترین تحولات امنیتی و سیاسی اخیر عراق می‌پردازد؛ تحولی که در آن نخست‌وزیر محمد شیاع سودانی برای نخستین بار، مستقیماً با یکی از قدرتمندترین گروه‌های شبه‌نظامی شیعه یعنی کتائب حزب‌الله وارد تقابل شد.

اقدام بی‌سابقه در برکناری فرماندهان وابسته به این گروه و واکنش‌های شدید متقابل، نقطه عطفی در توازن قدرت میان دولت مرکزی و نیروهای حشد شعبی محسوب می‌شود.

این گزارش، ضمن مرور وقایع میدانی، به تحلیل ابعاد سیاسی، امنیتی و پیامدهای احتمالی این تقابل می‌پردازد.

افزایش تنش میان دولت عراق و کتائب حزب‌الله: تحولی در موازنه قدرت داخلی؟

در تحولی بی‌سابقه، محمد شیاع سودانی، نخست‌وزیر عراق، اخیراً دو فرمانده ارشد از تیپ‌های وابسته به کتائب حزب‌الله را ــ که از حمایت جمهوری اسلامی ایران برخوردارند ــ از سمت‌هایشان برکنار کرد.

اقدامی که نه‌تنها بازتاب گسترده‌ای در عرصه داخلی داشت، بلکه نشانه‌ای از تغییر رویکرد دولت در مواجهه با گروه‌های شبه‌نظامی پرنفوذ تلقی شد.

دفتر نخست‌وزیری عراق با صدور بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که این تصمیم پس از انجام تحقیقاتی در مورد رویدادهای اخیر بغداد اتخاذ شده است.

طبق یافته‌های این بررسی، نیروهای وابسته به کتائب حزب‌الله بدون کسب مجوز رسمی، اقدام به تحرکات نظامی کرده و در جریان درگیری با نیروهای پلیس، به سوی آنان آتش گشوده‌اند.

این حادثه به کشته شدن دست‌کم دو نفر، از جمله یک افسر پلیس، و زخمی شدن دوازده تن دیگر منجر شد.

این رخداد در واقع یکی از جدی‌ترین مصادیق رویارویی آشکار میان نخست‌وزیر و نیروهای قدرتمند حشد شعبی به‌ویژه کتائب حزب‌الله به شمار می‌رود.

گروهی که طی سال‌های اخیر، نقش محوری در مبارزه با داعش ایفا کرده و جایگاه قدرتمندی در ساختار نظامی ـ امنیتی عراق به‌دست آورده است.

اقدامات قضایی و پاسخ گروه‌های شبه‌نظامی

در پی درگیری‌های ۲۷ ژوئیه، «مرکز رسانه امنیتی» ارتش عراق از بازداشت ۱۴ تن از عوامل وابسته به کتائب حزب‌الله خبر داد و اعلام کرد که پرونده این افراد جهت پیگرد قانونی به دستگاه قضایی ارجاع شده است.

متعاقباً سازمان حشد شعبی با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که «هیچ‌گونه سرپیچی از دستورالعمل‌ها و نقض قوانین امنیتی را تحمل نخواهد کرد»، اما همزمان تلاش کرد با فاصله‌گذاری از کتائب حزب‌الله، تصویر انسجام داخلی را حفظ کند.

در واکنش، کتائب حزب‌الله هرگونه نقش در این درگیری‌ها را به‌کلی رد کرد و مدعی شد که حوادث اخیر بخشی از «توطئه‌ای خارجی» با هدف برهم زدن وحدت ملی عراق و تشدید اختلافات درون‌حاکمیتی است.

این گروه با اشاره به اصطلاح «سفارت شر» ــ کنایه‌ای به سفارت ایالات متحده در بغداد ــ رسانه‌ها و محافل غربی را متهم به تحریک فضای تنش‌آلود کنونی کرد.

در بیانیه‌ای دیگر در تاریخ ۱۰ اوت، کتائب حزب‌الله ادعا کرد که نتایج تحقیقات دولتی «تحریف‌شده» و با سوء‌استفاده از قدرت، علیه این گروه و دیگر چهره‌های کلیدی حشد شعبی طراحی شده‌اند.

این گروه خواستار مداخله قضایی برای افشای حقیقت و جلوگیری از «مهندسی سیاسی» پرونده شد.

از تنش سیاسی تا جنگ روایت‌ها

با طولانی شدن روند بازداشت نیروهایش و عدم دریافت پاسخی قانع‌کننده از دولت، کتائب حزب‌الله وارد مرحله‌ای از حمله سیاسی مستقیم به سودانی شد.

در بیانیه‌ای تند، این گروه اعلام کرد که نخست‌وزیر اگرچه «مدیری توانمند» است، اما هرگز به عنوان «رهبری موفق» شناخته نخواهد شد. هم‌زمان، از ائتلاف شیعی «چارچوب هماهنگی» خواسته شد تا مانع تصمیمات «نامتعادل و خطرناک» نخست‌وزیر شوند.

در ۱۱ اوت، این گروه با لحنی هشدارآمیز خواستار اقدام فوری برای «حفظ امنیت عراق و صیانت از اماکن مقدس» تا پایان دوره نخست‌وزیری سودانی شد.

مجموعه این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد که کتائب حزب‌الله، تنش با دولت را به سطحی بی‌سابقه رسانده و برای ایجاد تغییرات سیاسی تلاش می‌کند.

اختلاف بر سر حضور نظامیان آمریکایی

یکی دیگر از محورهای اختلاف میان دولت سودانی و گروه‌های شبه‌نظامی، موضوع خروج نیروهای آمریکایی از عراق است.

کتائب حزب‌الله بارها خواستار اخراج کامل نیروهای آمریکا شده و حتی تهدید کرده که در صورت عدم تحقق این خواسته، دست به اقدامات متقابل خواهد زد.

این در حالی است که دولت عراق و ایالات متحده در سپتامبر ۲۰۲۴ بر سر زمان‌بندی خروج نیروها به توافق رسیده‌اند، اما گزارش‌هایی از احتمال تاخیر در این روند، بر نگرانی‌ها افزوده است.

ابوعلی عسکری، یکی از چهره‌های ارشد کتائب حزب‌الله، در ۲۳ ژوئیه هشدار داد که «عدم پایبندی به توافق اخراج نیروهای بیگانه، تبعات جدی خواهد داشت».

وی تلویحاً سودانی را به عدول از توافقات داخلی متهم کرد و خواستار اقدام فوری برای اجرای وعده‌های اعلام‌شده شد.

سناریوهای احتمالی پیش‌رو

برخی تحلیل‌گران معتقدند که با ادامه این روند، احتمال بروز اعتراضات خیابانی از سوی حامیان گروه‌های شبه‌نظامی، نظیر آنچه در سال ۲۰۲۲ علیه مصطفی کاظمی رخ داد، وجود دارد.

در آن زمان، کتائب حزب‌الله کاظمی را تهدید به دستگیری کرد و جنبش نُجَباء او را «خائن» خواند. این تنش‌ها حتی به حمله پهپادی به محل سکونت نخست‌وزیر وقت منجر شد.

هشدارها در مورد احتمال شکل‌گیری سناریوی مشابه علیه سودانی نیز افزایش یافته است. برخی مقامات ائتلاف «دولت قانون» به رهبری نوری المالکی، از تلاش‌های «قدرت‌های خارجی» برای سوق دادن دولت به سوی درگیری مستقیم با نیروهای شبه‌نظامی سخن گفته‌اند.

آنان تأکید می‌کنند که در صورت بروز نزاع درون‌شیعی، عراق ممکن است به آستانه فروپاشی برسد و حتی سناریوی «تشکیل دولت اضطراری» مطرح شود.

تحلیلی بر آینده سیاسی سودانی

با افزایش تنش‌ها در ائتلاف حاکم، برخی ناظران بر این باورند که شکاف‌های سیاسی در درون «چارچوب هماهنگی» به‌تدریج عمیق‌تر خواهد شد.

در این میان، چهره‌هایی مانند مقتدی صدر که پیش‌تر از عرصه سیاست کناره‌گیری کرده بودند، ممکن است بار دیگر به صحنه بازگردند.

اگر صدر تصمیم بگیرد از بلوک سودانی در انتخابات آینده حمایت کند، موازنه قدرت در پارلمان آتی عراق می‌تواند به شکل چشمگیری تغییر کند.

چنین تغییری می‌تواند مسیر سودانی را برای کنار زدن گروه‌های مسلح از عرصه رسمی سیاست تسهیل کند و راه را برای تثبیت اقتدار دولت مرکزی هموار کند.