تسلیم موشکی در راه است؟
تسلیم موشکی در راه است؟
به گزارش آژانس خبری ایرانگیت: در حالی که برخی جریانهای سیاسی داخلی با هشدار نسبت به آنچه «دومینوی تسلیم» پس از مذاکره با آمریکا میخوانند، نسبت به تبعات توافق احتمالی درباره برنامه هستهای ابراز نگرانی میکنند، بررسی مواضع رسمی ایالات متحده و شرکای غربی نشان میدهد که تاکنون شرط مشخصی درباره محدودیت برد موشکهای ایرانی اعلام نشده است.
این گزارش، با تکیه بر اسناد موجود و اظهارات مقامات آمریکایی، ادعای تعیین سقف ۵۰۰ کیلومتری برای موشکهای ایران را مورد تحلیل قرار میدهد و احتمال تغییر مواضع در صورت تداوم بنبست دیپلماتیک را بررسی میکند.
بررسی ادعای «دومینوی تسلیم» در مذاکرات: از برنامه هستهای تا موشکهای بالستیک
در فضای سیاسی ایران، هرگونه بحث درباره مذاکره با ایالات متحده آمریکا، بهویژه بر سر برنامه هستهای یا توان موشکی، با حساسیت بالایی همراه است.
مخالفان مذاکرات جدی با آمریکا اغلب این نگرانی را مطرح میکنند که توافق در یک حوزه (مانند غنیسازی اورانیوم) بهتدریج کشور را به سمت امتیازدهی در سایر حوزهها، ازجمله برنامه موشکی، سوق خواهد داد؛ پدیدهای که از آن با عنوان «دومینوی تسلیم» یاد میشود.
موضعگیریها درباره محدودیت موشکی
در این راستا، علی لاریجانی، رئیس پیشین مجلس شورای اسلامی، در توییتی در اول مهر 1403 نوشت:
«دوستان! پافشاری ایران بیدلیل نیست. شرط محدودکردن برد موشک به زیر ۵۰۰ کیلومتر یعنی چشمپوشی از توان دفاعی در برابر اسرائیل. کدام ایرانی باغیرتی چنین محدودیتی را میپذیرد؟ امنیت ملی جای معامله نیست.»
تردیدی نیست که در شرایطی که ایران از نیروی هوایی مدرن برخوردار نیست، حفظ توان موشکی بهعنوان ابزاری برای بازدارندگی نظامی، بخشی از راهبرد دفاعی کشور تلقی میشود.
بااینحال، آنچه محل بحث است، نه ضرورت حفظ توان دفاعی، بلکه مستندات ادعای وجود «شرط» مشخصی در مذاکرات برای محدودکردن برد موشکهای ایرانی به کمتر از 500 کیلومتر است.
آیا شرط محدودیت موشکی رسمی است؟
مروری بر اسناد و مواضع رسمی ایالات متحده نشان میدهد که چنین شرطی بهصورت علنی و رسمی از سوی دولت آمریکا اعلام نشده است.
در دستورالعمل امنیت ملی دولت ترامپ (NSPM) که در فوریه 2018 منتشر شد، تاکید شده بود که ایالات متحده قصد دارد از دستیابی ایران به سلاح هستهای، موشکهای بالستیک قارهپیما و همچنین توسعه برنامههای موشکی متعارف جلوگیری کند.
بااینحال، در این اسناد اشاره مستقیمی به محدودسازی برد موشکها به کمتر از یک رقم مشخص (مانند 500 کیلومتر) دیده نمیشود.
در اظهارات مارکو روبیو، سناتور جمهوریخواه و از چهرههای تندرو ضدایرانی، نیز اگرچه نگرانیهایی درباره توان موشکی ایران مطرح شده، اما این سخنان عمدتاً جنبه توصیفی داشته و از بیان موضع رسمی دولت آمریکا فاصله دارد.
روبیو در مصاحبهای با فاکسنیوز (مه 2023) خواستار توقف برنامه موشکهای دوربرد ایران شده بود. وی همچنین در گفتوگویی در کنار نخستوزیر اسرائیل، به نگرانی درباره موشکهای کوتاهبرد و میانبرد ایران اشاره کرد، اما این موضع نیز بهعنوان سیاست رسمی ایالات متحده بیان نشد.
اروپا، اسرائیل و خطوط قرمز موشکی
از سوی دیگر، کشورهای اروپایی نیز هرچند همواره درباره برنامه موشکی ایران ابراز نگرانی کردهاند، هنوز وارد مرحله مطالبهگری مشخص و تعیین سقف برد برای موشکهای ایرانی نشدهاند.
در این میان، اسرائیل تنها کشوری است که بهطور رسمی از ضرورت محدودکردن برد موشکهای ایران به سقف مشخص 480 کیلومتر سخن گفته است.
با توجه به اینکه بخشی از اروپا در برد موشکهای میانبرد ایران قرار دارد، برخی تحلیلگران احتمال سختگیرانهتر شدن مواضع برخی کشورهای اروپایی در آینده را نیز منتفی نمیدانند.
تجربه تاریخی و سناریوی عراق
نگرانی از تکرار تجربه عراق در دهه 1990، بهویژه پس از قطعنامه 687 شورای امنیت سازمان ملل، یکی دیگر از دلایلی است که برخی نخبگان سیاسی ایرانی بر اساس آن نسبت به مذاکرات هستهای و موشکی ابراز تردید میکنند.
در آن مقطع، شورای امنیت سقف 150 کیلومتر را برای برد موشکهای عراق تعیین کرد و بازرسان سازمان ملل در نهایت بسیاری از موشکهای برد بالای عراق را منهدم کردند.
این تجربه تاریخی از نگاه منتقدان، نشانهای از خطر بالقوهای است که ممکن است در صورت ضعف موضع ایران در مذاکرات، تکرار شود.
آیا مذاکرات الزاماً به امتیازدهی بیشتر منجر میشود؟
بااینحال، استناد به تجربه برجام نشان میدهد که توافق در یک حوزه الزاماً به امتیازدهی در سایر حوزهها منجر نشده است. برجام تنها برنامه هستهای ایران را دربر میگرفت و بر توان موشکی یا سیاستهای منطقهای ایران تأثیری مستقیم نداشت.
از سوی دیگر، ادعای «دومینوی تسلیم» بر پایه این فرض استوار است که هر مذاکرهای منجر به عقبنشینیهای زنجیرهای خواهد شد؛ فرضی که تاکنون با شواهد مشخص پشتیبانی نشده است.
بهترین راه حل چیست؟
هنوز بهصورت رسمی خواستار تعیین سقف مشخصی برای برد موشکهای ایران نشده است و بخش عمده اظهارات در اینباره، از سوی بازیگران غیررسمی یا متحدان آمریکا مانند اسرائیل بیان شده است.
با این حال، تجربه تغییر مواضع واشنگتن در گذشته، بهویژه پس از خروج از برجام، نشان میدهد که در صورت ادامه بنبست دیپلماتیک و کاهش اهرمهای چانهزنی ایران، امکان افزایش مطالبات طرف مقابل وجود دارد.
بنابراین، اتخاذ رویکردی فعال و محاسبهشده در تعامل با طرفهای خارجی، حفظ انسجام داخلی و تمرکز بر ایجاد توازن در قدرت چانهزنی، بیش از هر زمان دیگری ضروری بهنظر میرسد.
افراط در ترس از مذاکره، به همان اندازه افراط در خوشبینی نسبت به نتایج آن، میتواند منافع ملی را تهدید کند.
English
View this article in English
