بروکسل علیه طرح صلح پنهانی؛ اروپا خط قرمز کشید

بروکسل علیه طرح صلح پنهانی؛ اروپا خط قرمز کشید

بروکسل علیه طرح صلح پنهانی؛ اروپا خط قرمز کشید

با تشدید تحرکات دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ اوکراین و هم‌زمان پیشروی‌های تازه روسیه در میدان، انتشار جزئیات یک طرح صلح بحث‌برانگیز که بدون مشارکت کی‌یف و بروکسل تدوین شده، معادلات سیاسی و امنیتی این مناقشه را وارد مرحله‌ای تازه کرده و واکنش‌های گسترده‌ای را در اروپا، آمریکا و خود اوکراین برانگیخته است.

تحلیلی از تحولات میدانی و سیاسی مرتبط با جنگ اوکراین

با نزدیک شدن جنگ اوکراین به پنجمین سال خود، تلاش‌ها برای یافتن راهکاری جهت پایان دادن به این درگیری نامتقارن و پرهزینه، به‌ویژه از سوی دولت آمریکا، شدت بیشتری یافته است.

هم‌زمان، ارتش روسیه پنجشنبه گذشته اعلام کرد که شهر کوپیانسک، یکی از نقاط استراتژیک اوکراین در استان خارکف، را به کنترل خود درآورده است.

والری گراسیموف، رئیس ستاد کل ارتش روسیه، در دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری این کشور، اعلام کرد که نیروهای روسی در همه جبهه‌ها در حال پیشروی هستند و در مناطق دنیپروپتروفسک، زاپوریژیا، پوکروفسک و سیورسک نیز پیشرفت‌هایی حاصل شده است.

شهر کوپیانسک که پیش از آغاز جنگ حدود ۵۵ هزار نفر جمعیت داشت، در سال ۲۰۲۲ برای چند ماه تحت اشغال نیروهای روسیه قرار گرفت اما در پی یک ضدحمله گسترده که به آزادسازی بخش قابل‌توجهی از مناطق اشغالی در استان خارکف انجامید، دوباره به کنترل اوکراین بازگشت.

گراسیموف همچنین تأکید کرده است که نیروهای روسیه به گسترش محدوده کنترل خود در منطقه دنیپروپتروفسک ـ که از تابستان گذشته وارد آن شده‌اند ـ و همچنین در منطقه زاپوریژیا در جنوب‌شرقی اوکراین ادامه می‌دهند؛ مناطقی که طی ماه‌های گذشته وضعیت نسبتاً ثابت و بدون تغییر داشتند.

پوتین نیز در این نشست اعلام کرد که «اهداف عملیات ویژه نظامی مشخص است و دستیابی بی‌قید و شرط به این اهداف ضرورت دارد» و به گفته او «مردم روسیه انتظار دارند نتایج لازم در این عملیات حاصل شود».

در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۵، چند رسانه غربی جزئیاتی از یک طرح صلح جدید برای اوکراین را منتشر کردند که طبق گزارش ها توسط اعضای تیم‌های ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ و بدون حضور اوکراین یا اتحادیه اروپا در حال بررسی بوده است.

این سند ۲۸ ماده‌ای تا حد زیادی منعکس‌کننده خواسته‌های حداکثری روسیه دانسته می‌شود.

بر اساس این طرح، امکان اجاره منطقه دونباس از سوی روسیه به اوکراین پیش‌بینی شده است. یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، اعلام کرد که برلین هیچ اطلاع‌رسانی رسمی از سوی واشینگتن درباره این طرح ـ که گفته می‌شود بر پایه طرح ۲۰ ماده‌ای ترامپ برای آتش‌بس جنگ غزه طراحی شده ـ دریافت نکرده است.

این طرح شامل واگذاری کامل دونباس به روسیه و اعمال محدودیت‌هایی بر توان نظامی اوکراین است؛ در مقابل، روسیه بخشی از سرزمین‌های اشغالی در استان‌های زاپوریژیا و خرسون را به اوکراین بازمی‌گرداند.

ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، اظهار داشت که اوکراین خواستار صلحی عادلانه و مبتنی بر احترام به حاکمیت کشورهاست و تأکید کرد که «صلح نمی‌تواند به معنای تسلیم باشد».

در ایالات متحده نیز مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، اعلام کرد که واشینگتن همچنان فهرستی از گزینه‌های ممکن برای پایان جنگ را بر اساس مشارکت دو طرف درگیری تدوین می‌کند و دستیابی به صلح پایدار نیازمند «پذیرش امتیازات دشوار اما ضروری» از سوی طرفین است.

در داخل اوکراین نیز ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری این کشور، اعلام کرده است که کی‌یف از هر «پیشنهاد قوی و عادلانه» برای پایان جنگ استقبال می‌کند، اما هماهنگی با شرکای بین‌المللی و حفظ نقش مؤثر آمریکا را ضروری می‌داند.

با این حال، برخی مقامات اوکراینی که از مفاد طرح مطلع هستند، این سند را غیرقابل قبول توصیف کرده و معتقدند که به‌طور کامل با خواسته‌های حداکثری روسیه همسوست.

تحلیلگران غربی ـ به‌ویژه تحلیلگران اوکراینی ـ نیز بر این باورند که طرح منتشرشده «ارتباطی با صلح ندارد» و صرفاً «چارچوبی برای تسلیم تدریجی اوکراین» تلقی می‌شود؛ زیرا تقریباً همان مواضعی را تکرار می‌کند که پوتین چهار سال پیش مطرح کرده بود.

در مقابل، کارشناسان روسی این طرح را «ترکیبی از پیشنهادهای واقعی و عملی» توصیف کرده و می‌گویند که مفاد آن شامل واگذاری دونباس به روسیه است.

در بروکسل نیز ارزیابی مثبتی از این ابتکار وجود ندارد. کاجا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تأکید کرده است که «هر طرح صلحی نیازمند حمایت اوکراینی‌ها و اروپایی‌هاست» و تصریح کرده که «در این جنگ تنها یک متجاوز و یک قربانی وجود دارد» و هیچ نشانه‌ای از ارائه امتیاز از سوی روسیه دیده نمی‌شود.

الینا والتونن، وزیر امور خارجه فنلاند، نیز اعلام کرده که مفاد طرح پیشنهادی «ظاهراً در مسکو تدوین شده» و اصول منشور سازمان ملل متحد و قواعد حقوقی مرتبط با تجاوز سرزمینی را نادیده می‌گیرد.

در سطح کلان، خستگی ادامه‌دار جنگ نه‌تنها در میان کشورهای عضو ناتو ـ به‌ویژه ایالات متحده ـ بلکه در میان شهروندان و نخبگان روسیه و اوکراین نیز قابل مشاهده است. واشینگتن بر این باور است که روسیه در اثر جنگ فرسوده شده و توان پیشین خود را برای ایفای نقش قدرت دوم نظامی جهان از دست داده است.

از سوی دیگر، ترامپ نیز برای تحقق برخی اهداف کلیدی و بلندپروازانه خود از شرق آسیا تا آمریکای لاتین، به شکل‌گیری نوعی همکاری با مسکو نیاز دارد.

در مجموع، هرچند توقف سریع جنگ بیش از همه به سود ملت‌های روسیه و اوکراین است، اما می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیک گسترده‌ای در اروپا و دیگر مناطق جهان داشته باشد و این فرضیه را تقویت کند که جنگ اوکراین در واقع رقابتی میان قدرت‌های بزرگ است و پایان آن نیز توسط همین بازیگران رقم خواهد خورد. بنابراین، کشورها و دولت‌های پیرامونی باید مراقبت کنند که در این فرآیند به جایگاه بازندگان یا قربانیان ثانویه نزاع تبدیل نشوند.