برده‌های خاموش جنگ: کارگران کره شمالی در قلب روسیه

برده‌های خاموش جنگ: کارگران کره شمالی در قلب روسیه

برده‌های خاموش جنگ: کارگران کره شمالی در قلب روسیه

این گزارش توسط آژانس خبری ایران‌گیت تهیه و منتشر شده است و نگاهی مستند و جامع دارد به روند نگران‌کننده‌ای که طی ماه‌های اخیر در مرزهای پنهان همکاری میان کره شمالی و روسیه شکل گرفته است.

در سایه جنگ اوکراین و کمبود شدید نیروی انسانی در روسیه، صدها و حتی هزاران شهروند کره شمالی، اغلب در شرایطی مشابه با برده‌داری مدرن، به پروژه‌های عظیم ساختمانی و صنعتی در روسیه اعزام شده‌اند.

آنچه در این گزارش می‌خوانید، حاصل گفتگوهای مستقیم با کارگران فراری، تحلیلگران مستقل، پژوهشگران و فعالانی است که در تلاش برای نجات این افراد نقش داشته‌اند.

گزارش حاضر، با بهره‌گیری از منابع میدانی و داده‌های امنیتی منتشرنشده، تصویری روشن و نگران‌کننده از وضعیت انسانی و حقوقی این نیروی کار آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد.

گزارش‌های تازه حکایت از واقعیتی تلخ دارند: هزاران شهروند کره شمالی به‌گونه‌ای مشابه با نظام برده‌داری، برای کار به روسیه فرستاده شده‌اند.

هدف از این اقدام، کمک به پر کردن خلأ شدید نیروی کار در روسیه است؛ بحرانی که پس از تهاجم به اوکراین شدت گرفته است.

روابط نظامی میان مسکو و پیونگ‌یانگ در جریان جنگ اوکراین بارها تقویت شده است؛ روسیه از تسلیحات، موشک‌ها و حتی نیروی انسانی کره شمالی بهره برده تا جنگ را ادامه دهد.

اکنون، در شرایطی که بسیاری از مردان روس یا در جبهه‌های نبرد کشته شده‌اند، یا مشغول جنگ هستند یا از کشور گریخته‌اند، تکیه روسیه بر نیروی کار خارجی – به‌ویژه کارگران اهل کره شمالی – روز به روز افزایش یافته است. منابع اطلاعاتی کره جنوبی در گفتگو با بی‌بی‌سی تأکید کرده‌اند که این وابستگی به سطحی نگران‌کننده رسیده است.

در این میان، خبرنگاری با شش نفر از فراریان اهل کره شمالی که پس از آغاز جنگ از روسیه گریخته‌اند، همچنین با پژوهشگران، مقام‌های رسمی و فعالانی که در زمینه نجات این کارگران تلاش کرده‌اند، گفتگو کرده است.

این شاهدان، با جزییاتی دردناک، وضعیت طاقت‌فرسای کارگران و نظارت سنگین و دائمی مقامات کره شمالی بر زندگی آن‌ها را شرح داده‌اند.

جین، یکی از این کارگران، به یاد می‌آورد که چگونه بلافاصله پس از رسیدن به خاور دور روسیه، از سوی مأمور امنیتی کره شمالی تا محل کار همراهی شد.

او اجازه نداشت با کسی صحبت کند یا حتی به اطراف نگاه کند. همان مأمور به او هشدار داده بود: «دنیای خارج دشمن ماست.» به محض ورود، جین مستقیماً به محل ساخت‌وساز منتقل شد؛ جایی که مجبور بود روزانه ۱۸ ساعت در ساخت برج‌های مسکونی بلند فعالیت کند.

تمام شش کارگری که با آنها مصاحبه شده، شرایط کاری خود را «فرسایشی و غیرانسانی» توصیف کردند. آنها هر روز ساعت شش صبح بیدار می‌شدند و تا ساعت دو نیمه‌شب بی‌وقفه کار می‌کردند.

در طول سال، تنها دو روز اجازه استراحت داشتند. برای حفظ امنیت‌شان، نام‌ها در این گزارش تغییر داده شده‌اند.

تائه، کارگری که سال گذشته موفق شد از روسیه فرار کند، این‌گونه می‌گوید: «هر روز صبح با وحشت از فکر یک روز دیگر بیدار می‌شدم. دستانم در آغاز روز از شدت درد فلج بود. حتی انگشتانم باز نمی‌شدند.» او روایت می‌کند چگونه بدنش در اثر فشار شدید کار از کار می‌افتاد.

چان، کارگر دیگری، از وضعیت هشداردهنده‌ای سخن گفت: «برخی کارگران از شدت خستگی در حال کار به خواب می‌رفتند. ناظران متوجه می‌شدند، آن‌ها را بیدار کرده و با خشونت مجازات می‌کردند. واقعاً حس می‌کردیم در حال مردن هستیم.»

پروفسور کانگ دونگ-وان از دانشگاه دونگ‌آ در کره جنوبی که بارها برای تحقیق به روسیه سفر کرده، شرایط را «کاملاً غیرقابل تحمل» می‌داند. او اضافه می‌کند: «کارگران حتی در شب، بدون هیچ‌گونه تجهیزات ایمنی، در تاریکی مطلق مشغول کار هستند.»

فراریان می‌گویند که تقریباً تمام شبانه‌روز را در محل ساخت‌وساز می‌گذرانند. مأموران امنیتی کره شمالی همواره آن‌ها را تحت نظر دارند. بسیاری از آن‌ها در کانتینرهای آلوده و پر از حشرات زندگی می‌کنند یا در آپارتمان‌های ناتمام، روی زمین سرد می‌خوابند و با پارچه‌های برزنتی درها و پنجره‌ها را می‌پوشانند تا از سرما در امان بمانند.

نم، یکی دیگر از این کارگران، سقوطی خطرناک از ارتفاع چهار متری را به یاد می‌آورد که منجر به جراحات شدید در صورتش شد.

با این حال، کارفرمایان حتی اجازه رفتن به بیمارستان را به او ندادند.

دهه‌هاست که ده‌ها هزار کارگر کره شمالی در روسیه به‌کار گرفته می‌شوند و میلیون‌ها دلار درآمد برای رژیم کیم جونگ اون ایجاد می‌کنند.

در سال ۲۰۱۹، سازمان ملل با هدف محدودسازی منابع مالی برای برنامه هسته‌ای پیونگ‌یانگ، کشورهای جهان را از استخدام کارگران کره شمالی منع کرد. این اقدام منجر به بازگرداندن تعداد زیادی از آنان شد.

با این حال، منابع امنیتی کره جنوبی خبر داده‌اند که در سال گذشته بیش از ۱۰ هزار کارگر کره شمالی به‌صورت مخفیانه وارد روسیه شده‌اند و برنامه‌ریزی برای اعزام ۵۰ هزار نفر دیگر نیز در دستور کار قرار دارد.

به گفته این منبع، «افزایش ناگهانی تعداد این کارگران نشان می‌دهد که حضور نیروی کار کره شمالی در سراسر روسیه گسترده شده است.

اگرچه بیشتر آنان در پروژه‌های ساختمانی مشغول هستند، اما برخی دیگر در کارخانه‌های تولید پوشاک یا مراکز فناوری اطلاعات فعالیت می‌کنند، که این نقض آشکار تحریم‌های سازمان ملل است.»

آمار رسمی دولت روسیه نیز این مسئله را تأیید می‌کند. در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۳ هزار نفر از کره شمالی وارد روسیه شده‌اند – عددی که نسبت به سال گذشته ۱۲ برابر افزایش یافته است.

جالب آنکه حدود ۸ هزار نفر از این افراد با ویزای تحصیلی وارد شده‌اند، راه‌حلی که روسیه برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند.

سرگئی شویگو، مقام ارشد امنیت ملی روسیه، در ژوئن اعلام کرده بود که ۵ هزار کارگر کره شمالی برای بازسازی شهر کورسک به روسیه آمده‌اند؛ شهری که قبلاً توسط نیروهای اوکراینی تصرف شده بود اما مجدداً به کنترل روسیه بازگشت.

منبع امنیتی کره جنوبی تأکید می‌کند که احتمال دارد در آینده‌ای نزدیک کارگران کره شمالی در پروژه‌های بازسازی در مناطق اشغالی اوکراین هم مشغول به کار شوند.

آندره لانکوف، استاد دانشگاه کوک‌مین و کارشناس مسائل روسیه و کره شمالی، معتقد است که در شرایط کمبود شدید نیروی کار در روسیه، کره شمالی یک راه‌حل کم‌هزینه و بی‌دردسر به مسکو ارائه داده است: «نیروی کاری ارزان، وفادار و بی‌اعتراض.»

این در حالی است که بسیاری از شهروندان کره شمالی رؤیای کار در خارج از کشور را در سر دارند؛ چراکه وعده دریافت حقوق‌های بالاتر به آن‌ها داده می‌شود.

بسیاری از این کارگران برای رهایی از فقر یا به امید خرید خانه و شروع کسب‌و‌کار پس از بازگشت، تن به این ماجرا می‌دهند.

اما بخش عمده حقوق آن‌ها به دولت کره شمالی پرداخت می‌شود و تنها بخش کوچکی – در حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ دلار در ماه – به‌صورت ثبت‌شده در دفترچه‌ای برای آن‌ها باقی می‌ماند.

این مبلغ تنها در صورت بازگشت به کشور به آن‌ها تحویل داده می‌شود.

کارشناسان بر این باورند که این روش برای جلوگیری از فرار آنان طراحی شده است.

بسیاری از این کارگران وقتی متوجه حقیقت پشت پرده می‌شوند، از نظر روانی درهم می‌شکنند.

تائه، یکی از همین کارگران، گفت وقتی متوجه شد کارگران آسیای مرکزی پنج برابر او برای کار کمتر حقوق می‌گیرند، احساس تحقیر و شرم کرد. «فکر کردم اینجا یک اردوگاه کار اجباری است، زندانی بی‌میله.»

جین، دیگر کارگر، هنوز هم با خشم از خاطره‌ای یاد می‌کند: «کارگران کشورهای دیگر ما را برده خطاب می‌کردند. می‌گفتند شما آدم نیستید، ماشین‌هایی هستید که حرف می‌زنند.» او همچنین از رئیسش نقل می‌کند که به او گفته بود دولت به پولش نیاز دارد و نباید انتظار دریافت دستمزد داشته باشد.

همان لحظه تصمیم گرفت فرار کند، حتی اگر به قیمت جانش تمام شود.

تائه پس از دیدن ویدیوهایی در یوتیوب که نشان می‌داد کارگران کره جنوبی چه میزان دستمزد دریافت می‌کنند، تصمیم گرفت هر طور شده خود را نجات دهد.

در یکی از شب‌ها، تمام وسایلش را درون یک کیسه زباله قرار داد، پتویی را به‌گونه‌ای در زیر ملافه‌ها چید که گویی خودش در تخت خوابیده، و بی‌صدا از کمپ خارج شد.

سوار یک تاکسی شد و پس از سفری طولانی و خطرناک که هزاران کیلومتر را در بر می‌گرفت، موفق شد وکیلی پیدا کند که راهی برای رساندن او به سئول فراهم کند.

در سال‌های اخیر، تنها شمار اندکی از کارگران موفق به فرار شده‌اند.

آن‌ها با استفاده از تلفن‌های هوشمند دست‌دوم – که داشتن آن‌ها ممنوع است – توانسته‌اند ارتباط برقرار کرده و نقشه فرارشان را طراحی کنند.

هزینه خرید این تلفن‌ها را با پس‌انداز اندک روزانه‌ای که برای خرید سیگار یا نوشیدنی به آن‌ها داده می‌شود، تأمین می‌کردند.

با این حال، طبق گزارش‌های منابع متعدد، مقامات کره شمالی با آگاهی از این موضوع، به شدت آزادی‌های شخصی این کارگران را محدود کرده‌اند.

پروفسور کانگ از دانشگاه دونگ‌آ می‌گوید که در سال گذشته، نظارت‌های ایدئولوژیک و جلسات موسوم به “انتقاد از خود” بر این کارگران تشدید شده است. در این جلسات، کارگران موظف می‌شوند ضمن اعلام وفاداری به کیم جونگ اون، به اشتباهات خود اعتراف کنند.

او توضیح می‌دهد که حتی موارد نادر خروج گروهی کارگران از محل زندگی‌شان نیز محدود شده است. «قبلاً ماهی یک‌بار اجازه داشتند گروهی بیرون بروند، اما اکنون همین برنامه‌ها هم به کلی لغو شده‌اند.»

کیم سئونگ چول، فعال مدنی مقیم سئول که به نجات این کارگران کمک می‌کند، می‌افزاید که پیش‌تر دو نفره اجازه خروج داشتند، اما از سال ۲۰۲۳ باید حتماً در گروه‌های پنج نفره و تحت نظارت شدید بیرون می‌رفتند.

در نتیجه این محدودیت‌ها، تعداد فرارها به‌شدت کاهش یافته است.

مقامات کره جنوبی می‌گویند تعداد کارگران کره شمالی که سالانه موفق به فرار و رسیدن به سئول می‌شوند، از حدود ۲۰ نفر در سال ۲۰۲۲ به کمتر از ۱۰ نفر کاهش یافته است.

آندره لانکوف، کارشناس برجسته روابط روسیه و کره شمالی، این روند را مقدمه‌ای برای گسترش برنامه‌های اعزام نیروی کار می‌داند.

به باور او، حتی پس از پایان جنگ اوکراین و توقف ارسال تسلیحات، روند اعزام این کارگران ادامه خواهد یافت.

او این‌گونه جمع‌بندی می‌کند: «این کارگران به بخشی از میراث پایدار اتحاد کیم جونگ اون و ولادیمیر پوتین تبدیل خواهند شد – میراثی که حتی سال‌ها پس از پایان جنگ، همچنان در گوشه‌وکنار روسیه باقی خواهد ماند.