گزارش نیویورک تایمز از شکاف در حاکمیت

گزارش نیویورک تایمز از شکاف در حاکمیت

گزارش فرناز فصیحی در نیویورک‌تایمز تصویری از شکاف عمیق در ساختار قدرت جمهوری اسلامی ارائه می‌دهد و مدعی است که توافق صلح با دولت دونالد ترامپ نه در نتیجه یک تصمیم واحد در رأس نظام، بلکه بر اثر اقدام یک جریان تندرو در داخل حاکمیت از مسیر خارج شد. بر اساس این گزارش، حمله محرمانه به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز در ماه ژوئیه، که به آتش گرفتن یک نفتکش ال‌ان‌جی قطری و آسیب به کشتی‌های دیگر انجامید، بدون اطلاع مسعود پزشکیان، شورای عالی امنیت ملی و حتی فرمانده کل سپاه انجام شده بود. فصیحی بر پایه گفت‌وگو با هشت مقام ایرانی، سه عضو سپاه و چهار مقام سابق و همچنین بررسی اظهارات مقام‌های ارشد، این حمله را اقدامی در راستای تخریب توافق و بازگرداندن ایران و آمریکا به مسیر جنگ توصیف می‌کند.

محور اصلی گزارش، نقش حسین طائب، رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه و رئیس کنونی بسیج، در مخالفت با توافق است. به گفته سه مقام ایرانی، تحقیقات داخلی تصمیم حمله به کشتی‌ها را به طائب مرتبط کرده‌اند؛ فردی که از ابتدا با توافق مخالف بوده و به رهبر جدید ایران استدلال می‌کرده که پایان جنگ و توافق با آمریکا اشتباه بوده است. اهمیت این روایت فقط در انتساب مسئولیت یک عملیات مشخص نیست؛ بلکه نشان می‌دهد در شرایطی که سازوکار تصمیم‌گیری در تهران دچار اختلال شده، بازیگران امنیتی و نظامی مخالف مذاکره توانسته‌اند سیاست خارجی کشور را از مسیر تصمیم‌گیری رسمی خارج کنند. گزارش همچنین بر وضعیت مبهم رهبری مجتبی خامنه‌ای تأکید دارد؛ او از زمان به قدرت رسیدن در ماه مارس در انظار عمومی ظاهر نشده و حتی درباره اصالت برخی پیام‌های منتسب به او تردیدهایی در میان مقام‌های ایرانی مطرح شده است. در چنین شرایطی، خلأ اقتدار در رأس نظام می‌تواند رقابت میان جناح‌های میانه‌رو و تندرو را تشدید کند.

از منظر سیاسی، مهم‌ترین نتیجه گزارش این است که مسئله صرفاً «شکست یک توافق» نیست، بلکه تغییر موازنه قدرت در داخل جمهوری اسلامی است. پس از فروپاشی توافق، درگیری‌های شدیدی میان مقام‌ها و فرماندهان شکل گرفت، اما در نهایت جریان تندرو دست بالا را پیدا کرد و ایران و آمریکا بار دیگر وارد مرحله تشدید نظامی شدند. در حالی که اقتصاد ایران تحت فشار محاصره دریایی، توقف فروش نفت، سقوط ارزش پول و تورم فزاینده قرار دارد، فرماندهان تندرو طرحی برای گسترش جنگ از طریق حملات ایران و نیروهای نیابتی آن، از جمله حوثی‌ها و گروه‌های مسلح عراقی، ارائه کرده‌اند. پزشکیان و محمدباقر قالیباف نسبت به خطر کشاندن کشور به «ورطه» هشدار داده‌اند، اما گزارش می‌گوید تا هفته گذشته جناح تندرو کنترل روند تصمیم‌گیری را به دست گرفته است. بنابراین، روایت نیویورک‌تایمز را می‌توان نشانه‌ای از گذار جمهوری اسلامی از یک منازعه صرفاً خارجی با آمریکا به یک بحران تصمیم‌گیری داخلی دانست؛ بحرانی که در آن بقای رویکرد مذاکره‌محور پزشکیان در برابر شبکه‌های امنیتی ـ نظامیِ طرفدار تشدید تنش، بیش از پیش به مسئله اصلی سیاست ایران تبدیل شده است.