تهران انکار میکند، ریاض تلاش میکند، واشنگتن امیدوار است
تهران انکار میکند، ریاض تلاش میکند، واشنگتن امیدوار است
به گزا ش آژانس خبری ایران گیت؛ در حالی که واشنگتن از «تماسهای مداوم» و تمایل تهران به توافق سخن میگوید و ریاض نقش خود را در تسهیل گفتوگوها برجسته میکند، هیچ نشانهای از تغییر رسمی مواضع ایران دیده نمیشود؛ با این حال، میانجیگری آرام عربستان و پیام محرمانه رئیسجمهور ایران به ولیعهد سعودی، گمانهزنیها درباره ازسرگیری مسیر دیپلماسی میان تهران و آمریکا را تشدید کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، در میانه گزارشهایی درباره تلاشهای میانجیگرانه ولیعهد عربستان سعودی پس از دریافت پیامی از رئیسجمهور ایران، از تداوم تماسها با تهران و همچنین از تمایل ایران برای دستیابی به توافق سخن گفته است.
ناظران این تحول را، با وجود نبود نشانههای معنادار از جانب ایران، قابل اعتنا ارزیابی میکنند.
پیشینه و واقعیتهای موجود
در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵ و طی یک کنفرانس خبری مشترک، خبرنگاران از محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، پرسیدند که آیا ریاض در جریان جزئیات گفتوگوها قرار دارد و آیا نسبت به تأثیر آنها بر منافع امنیتی عربستان نگرانی وجود دارد یا خیر.
ولیعهد ضمن تأکید بر نزدیکی ریاض و واشنگتن و همکاری مستمر دو طرف، اعلام کرد پادشاهی سعودی تمام ظرفیت خود را برای کمک به شکلگیری توافق میان ایالات متحده و ایران به کار خواهد گرفت.
او اظهار داشت که دستیابی ایران به یک «توافق خوب» که رضایت منطقه، جهان و آمریکا را تأمین کند، به سود آینده ایران خواهد بود.
در مقابل، دونالد ترامپ اعلام کرد ایران «مشتاق رسیدن به توافق با ایالات متحده» است و او «بسیار آماده پذیرش» این امر است. رئیسجمهور آمریکا تصریح کرد که «گفتوگوهایی» با تهران آغاز شده و روندی در جریان است.
وی افزود: «ممکن است ایران در ظاهر چیز دیگری بگوید، اما بسیار خواهان توافق است.» ترامپ در ادامه، حمله آمریکا به برنامه هستهای ایران ـ شامل رآکتورهای نطنز، اصفهان و فردو در ژوئن ۲۰۲۵ ـ را ستود و گفت که ایران ظرف یک ماه به مرحله تولید سلاح هستهای نزدیک میشد.
در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۵، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اظهارات ترامپ را تکذیب کرد و گفت که «هیچ روند مذاکرهای میان دو کشور وجود ندارد».
او تأکید کرد که با توجه به «سوابق خیانت و خواستههای مکرر و بیش از حد» واشنگتن، مذاکره با طرفی که «به گفتوگوی واقعی اعتقادی ندارد» و «به عملیات نظامی علیه ایران افتخار میکند»، توجیهپذیر نیست.
در همان تاریخ، کمال خرازی ـ رئیس شورای راهبردی روابط خارجی و مشاور رهبر جمهوری اسلامی ـ در گفتوگویی اختصاصی با سیانان اعلام کرد تهران برای ازسرگیری مذاکرات هستهای با آمریکا آمادگی دارد.
با این حال، تأکید کرد که ایران از شروطی که پیش از حملات آمریکا و اسرائیل در جنگ ۱۲روزه مطرح کرده بود عقبنشینی نخواهد کرد.
خرازی ابراز داشت ایران غنیسازی اورانیوم را ادامه میدهد و برنامه موشکی ـ که آن را «در حال گسترش» توصیف کرد ـ خارج از چارچوب مذاکرات خواهد ماند.
از نظر او، هرگونه «مذاکره احتمالی» تنها بر مسئله هستهای متمرکز خواهد بود.
براساس گزارش رویترز در ۲۵ آوریل ۲۰۲۵، یکی از مقامات آشنا با گفتوگوها گفته بود مذاکرات محدود به موضوع هستهای نیست و برنامه موشکی ایران را نیز شامل میشود.
رسانههای آمریکایی نیز گزارش کرده بودند که ایالات متحده در جریان گفتوگوهای پیشنهادی، طرحی به تهران ارائه داده که شامل سرمایهگذاری در برنامه هستهای غیرنظامی ایران و مشارکت در یک «کنسرسیوم» برای نظارت بر غنیسازی با غنای پایین در داخل ایران بوده است.
انتظار میرفت این کنسرسیوم چند کشور منطقه و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دربر گیرد. براساس منابع آمریکایی، ایران در اصل با پیشنهاد موافقت کرده بود، اما بر کنترل داخلی بر غنیسازی تأکید داشت.
در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵ و تنها چند ساعت پیش از ورود ولیعهد به کاخ سفید، خبرگزاری عربستان سعودی اعلام کرد که وی پیامی کتبی از مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دریافت کرده است.
این خبرگزاری محتوای پیام را منتشر نکرد و تنها گفت که پیام توسط علیرضا رشیدیان، رئیس سازمان حج و زیارت ایران، به شاهزاده عبدالعزیز بن سعود بن نایف، وزیر کشور عربستان، تحویل داده شد و «موضوعات مورد علاقه مشترک» نیز در جلسه مطرح شده است.
در ماه مه ۲۰۲۵، گزارش رویترز به نقل از منابع آگاه نشان میداد که ریاض به تهران هشدار داده است عدم دستیابی به توافق هستهای با ترامپ میتواند ایران را در معرض حمله احتمالی اسرائیل قرار دهد.
این هشدار در جریان سفر شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، ارائه شده بود؛ شخصیتی که پیش از این سابقه سفارت در واشنگتن را داشته است. این سفر بهعنوان نشانه حسننیت ریاض و تلاشی برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن تلقی شد.
محافل ایرانی پیام رئیسجمهور پزشکیان را دارای ابعاد پنهان ارزیابی کردند، هرچند ارسال رسمی آن در چارچوب مسائل حج صورت گرفته بود.
رسانهها نیز سناریوهای مربوط به نقش تازه عربستان در میانجیگری برای احیای مذاکرات ایران و آمریکا را بازتاب دادند، درحالیکه همچنان مسقط و دوحه بهعنوان کانالهای اصلی ارتباط با واشنگتن معرفی شدند.
منابع افکار عمومی ایران در فوریه ۲۰۲۵، با توجه به بهبود روابط تهران و ریاض پس از «توافق پکن» در مارس ۲۰۲۳، ارتباط نزدیک عربستان با دولت ترامپ و رابطه شخصی میان ترامپ و ولیعهد سعودی، احتمال ایفای نقش میانجیگری ریاض میان دو کشور را قابل توجه دانسته بودند.
در سوی دیگر، برخی ناظران آمریکایی این پرسش را مطرح میکنند که آیا توافق احتمالی هستهای میان آمریکا و عربستان ـ مشابه توافق با کره جنوبی ـ اجازه غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان را خواهد داد یا نه؛ موضوعی که در صورت تحقق، میتواند موضع واشنگتن را در مخالفت با غنیسازی ایران تضعیف کند.
در همین حال، ایدههایی در مورد یک سناریوی «کنسرسیومی» مطرح شده که در آن اجزای چرخه سوخت هستهای میان کشورهای مختلف تقسیم میشود یا امکان غنیسازی محدود در ایران و عربستان بهعنوان اقدامی نمادین فراهم خواهد شد.
نتیجهگیری
هیچ داده عمومی معتبری وجود ندارد که ادعای رئیسجمهور آمریکا درباره تماسهای مستمر با تهران یا تمایل ایران به توافقی کوتاهمدت با واشنگتن را تأیید کند. تهران همچنان بر ادامه غنیسازی در خاک ایران و حذف برنامه موشکی از مذاکرات پافشاری میکند.
با وجود انکارهای مکرر ایران و تأکید تهران بر شروط خود، برخی ناظران احتمال درستی اطلاعات ارائهشده توسط ترامپ را منتفی نمیدانند.
اظهارات ولیعهد عربستان درباره «بهکارگیری تمام تلاشها» برای کمک به دستیابی به توافق، نشاندهنده نقش میانجیگرانه اعلامنشده ریاض در ترغیب به ازسرگیری گفتوگوهای واشنگتن و تهران ارزیابی میشود؛ بهویژه آنکه پیام رئیسجمهور ایران احتمالاً ساعاتی پیش از دیدار ولیعهد با ترامپ به اطلاع واشنگتن رسیده است.
رشد همکاریهای ریاض و واشنگتن ـ در حوزههای اقتصاد، مالی، انرژی، مواد معدنی حیاتی، فناوری و هوش مصنوعی ـ ایجاب میکند که از هرگونه رویارویی نظامی تازه با ایران که ثبات منطقهای و همکاری دوطرفه را تهدید کند، جلوگیری شود.
بر همین اساس، توافق هستهای احتمالی میان آمریکا و عربستان میتواند الگوی شکلدهی به خطوط توافق احتمالی واشنگتن با تهران باشد.
اگر توافق هستهای واشنگتن و ریاض اجازه غنیسازی در خاک عربستان را صادر کند، این امر استدلال آمریکا علیه غنیسازی ایران را تضعیف خواهد کرد.
در مقابل، هر توافقی که برای ایران حق ادامه غنیسازی را به رسمیت بشناسد، بهطور طبیعی زمینه را برای غنیسازی در عربستان ـ در قالب توافق دوجانبه با آمریکا ـ فراهم میکند.
English
View this article in English
